Fd 303 lì DI GIACOMO MUDAUU d'osilo l'illusione dei divertimenti e delle contentet-ie di questo mondo (Degliina glossa) Bazi in bon'hora allegrias In una m'hazis lassadu, Heris bos hapo gosadu Hoe non sezis plus mias Bazi in bon'hora cunlentos A chie hat gustu cùircade, Lassade sa solidade Lassade sos sentimento?, Pro ca tenzo discuntentos Penseris, et caristias, Benide sas agonias Yisilademi, o assùstòs, Riliradebos sos gusto? ììazi in hnn'iwm afièfjnas. — 98 — Gustos mios islimados Già bido chi mi lassades Sendo gasi ite chircades? Guslos bazi a sos biados, Lassade sos disdicciados, Lassade s'ìslbrlunadu. Si mortu m'hazis lassadu, Ile pius mi cherides? Et ca difuntu mi idides In una rn'liazis lassadu. 0 gustos chi cun cunlentu Et giubilu bos gosao, In bois mi recreao In bois tenia s'appenlu. Ma corno in manos bentu, Infelizze hap'agattadu ! Gasie m'hazis pagadu Cun penares et affannos, Cun cuntentos medas annos Heris bos appo gosadu. .scikmo.te àmfal Festas et divertimentos A mie lassade solu, Ausentademi consolu Chircademi sos lamentos, — 99 — Suppostu chi sos cuntentos, Piagheres et melodias Non cherides esser mias, Lassademi in trislu pianlu Heris bos gosesi tantu Iloe non sez-is plus mias. Inganno e frodi che si trovano nel mondo (Oct.) Su mundu est tott'imbroglios e ingannos Como niunu si podet fidare, Cando si solet su coro muslraiv Tando si faghet sa traissione, (Insta malissia custa lessione La tenent lioe minores e mannos. XXIV. DI FRANCESCO BRANDITO DI PLOAGHE — 100 — Paret o\à siat s'ordino confusi! Su mundu conio tollu est cambiadu, Tott'liana sa manera istudiadu De ingannare 6 l'hana posta in usu, Como non si nd'inconlrat no piusu De amigos sinzeros et fidados, Ca sunu a s'inleresse tollu dados Clicrfende s'unii a s'ateru ingannare. Amigos non che nd'liada a su presente Ca' e ingannare nan iniparadu s'artc, Sa parentela la ponen a parto E pensana prò issos solamente, Siat connoschidu o siat parente Pensan de s'ingannare s'hana logu Innanli in faccia li faglien su giogu Pustis li cheren sa morte tramare. Medas hant in amigos confidadu Pro ca teniant amistadc forte, Pustis in paga lis dana sa morte Da ch'hiant unipare mandigadu, Est usuale meda praticadu Et casu chi suzzedit d'ogni die. Li muslrana sa faccia rie rie E i su coro cliercn occultare. — 101 — Custu chi naro no est ozziosu, E nè cosa chi m'hapo ideadii, Si no, lu nerzat chie l'hat proadu Cuslu casu funeslu e dolorosu, Cando creiat de viver dicciosu Pro s'incontrare in munos de s'amigli, Ecco chi si li mustrat inimigu, Ei sa vida li cheret leare. Aleros bei nd'hat chi ogn'istante Istant a mesa, e a banca parada, Puslis ch'est sa sienda isperdissiada Dognunu si li mustrat incostante, No hat pius amigu, e nò amante, E nè dae niunu est favoridu. Pustis chi sa sienda hat concluidu Totlu cominzan a silu lassare. Homines chi amigos bos chircade» Dai alere leade isperienzia, Non los mirades mai a sa presenzia Ca si no ingannados bos restades. Su coro, e i s'affettu chi lis dades Siant dae malissia regulados, Nò mai los tenzedas prò fidados Si no den benner a bos coglionare. — 102 — Mai cliirchedas persone fidada, Pro ca niunu mantenet sa fide. Cusl'iscritl'in su coro lu tenide Chi de'fide in su mundu no che nd'hada, Sa fide est morta, e a bagnu bettada, S'inganni] solu est in d'ogni persone, Ind'ogni tempus e occasione Imbroglios s'iiada a bider pratticare. De imbroglios su mundu est un'abissu Chircade grados e condissiones S'andamus corno a sas Religiones Ali! dia narrer si mi fìt permissu: Beru chi non bi regnat d'ogni vissiu Mancu sos prinzipales bi sunt tottu, Ma pr'ogni cosighedd'un'abbolottu In sos cunventos solene pesare. De Sazzerdoles niente nde tratto Glia timo chi s'offendat sa Cheja, Ma si faeddat custa limba mia Sa malissia, s'ingannu bei agatto. Pro irgonza sas cosas non relato Ch'a mie dian'esser sos alTrontos Però sun tant'attrividos e prontos Ch'andan fìn'a su mortu a ispozare. — 103 — Troppu sun evidentes sas rejones E cherzo tottu chi las connoschedas, Custos sanlicos mai los creledas Cha sunu tottu cantos satraponcs Parcnt pienos do devossioncs Ma tottu su chi lughet no est oro, Cando bos paren chi dian su coro Tando bos cheren su veleni! dare. D'ognunu pensat corno a fagher male. Non si connoschet pius sa giustissia. Pro legge bona corno sa malissia Est assentada in d'ogni tribunale, Como mancu sa legge naturalo Paret chi tenzat su vigore sou, Sos pesos d'ogni die sun de nou. Duros, chi non si podent supportare! Pro cussu ogni bon'ordin'est turbadu Pro ca sos prepotentes sunu meda, Issos ispenden dinari o moneda E luego ogn' iscandalu est saldadn, 0 bene siat o male leadu Su giustu non si chircat prò niente, Si non, risponden issos, e comcnte Diamus nois sa vida passare? — 104 — Mundu ingannosu mundu trailore, E prite a ti connosclier m'has battidu? Sos innozzentes brujare liapo idu, Ei sos reos salvos cun honore, S'ingannu, sa malissia e i s'errore Paret clii siat corno triunfende, Cosas chi corno s'istana bidendc Non si podian mancu immaginare. Si chircamus sos aferos istados De relatare non nde tenzo briu, Sos cavaglieris cun su segnoriu Sos bajanos pizzinnos, cojuados Tottu son in s'ingannu abituados, S'ingannu tenent prò propriedade De bascia isfera, o de qualidade S'ingannu cberent solu istudiarc. In chie mai s'osservat s'emenda De sos ingannos, est in sos gusinos, Custos andan in bidda che runzinos In d'ogni domo chirchende proenda, Issos in ojos giiighent una benda Chi non li3 lassat bider sa rejone, l'ienos sunu de presunzione Cherfendesi de tottu appoderare. — 105 — Custos non pensant in Religione Ch'ignorana proite sun naschidos, In s'internu sun lupos abbramidos E a s'esternu cumparint anzones. Non bos fìdedas de custos bufTones Ca tenene malissias troppu viles Cun maneras urbanas e zi viles Si cheren de su mundu bullonare. S'ingannu in d'ogni logu est avanzadu In d'ogni istadu hat poslu raighinas, Non faeddo, ne tratto de feminas Diversamente m'incootro lurbadu, Issas matessi l'hana cunfessadu Chi in sa malissia sa femina est rara, A d'ogn'amante mustrana sa cara A tottu cheren sempre cuntentare. Iscuru a chie bi ponet afficcu Prinzipalmente in feminas bajanas, Issas bessin ponposas, e galanas Pro dar'a bider chi faghen' ispiccu, Ancoras chi s'amante siat ricca In breve tempus benit a pedire. Custas serpentes si deven fuire Ca sun naschidas prò avvelenare. — 106 — Ogni disgusti], ogni dispiaghero In cilstu mundu dia haer suffridu, Però mai mi fia reduidu A esser sulta do una muzere. S'iiomin'in domo devct esser mere Siat pizzinnu o siat anzianu, Pro ca si dades a issas sa manu Dai sas domos bonde dent cazzare. Finis s'ingannu est corno in d'ogn'istadu Ca in dognunu b'est s'ambissìone, Cuddu chi corno no est imbroglione Est sempre dai totlu criticadu, No bai pius impreos, e ne gradii, Luego perdei toltu sos honores, Dezzos, pizzinnos, manno, e minores Cun s'ingannu los dezis agattare. — 107 — XXV. DI AUTORE INCERTO Congedo e fermezza d'un'amanle-(Se\[a lira) -f.lOOnC I!OlOTO0_IJ% fi. SOTOJlIftlfi — Mentras de chi sa morte M'impidit de t'amare, Elena mia, M'appalto, giara norte, Dai s'amabile tua cumpagnia Pro passare sa vida Ue sos ojos mios pius no fida [idant). oIMcrnfiJnfi! eilnennl ■ 'i sift li oMoii uhiolnuo inso imobnad Oh! amara sentenzia! Oh! dura dispidida, oh! pena forte! Cun pius passienzia Rezzire dia sa propria morte Che bidcrmi appaltadu Dai sa bella ch'adoro et hap'amadu. , Lassaredi est forzosu Olvidaremi 'e le est nezzessariu — 108 — In unii logu horrorosu Sa vida hap'a passare solitariu. Tenzende prò alimenlu Sos suspiros, sa pena, su tuwnénlu. Sj calchi pagu 'c alTeltu Manlenes in su coro tou ancora, Tene imprimidu in pettu Chi fidele ti arnesi, ricca aurora, Cun cussu solu cbbia S'nlliviat su turmentu et pena mia. Oh! sorte variabile! Oh! fortuna airada contr'a mie! Innantis tanl'amabile Dendemi ogni cuntenlu notte et die, E i corno tanlu dura Mi cheres bider poslu in sepoltura. Ab! coro totu pena?, Penas chi mi trappassana su coro, Che isciau in cadenas Cadenas chi mi ligana su coro, Mezus dami sa morie Et non patire tanta ingrata sorte. — MS — El ue sezis gustos, Gusliis oh'iod'urju tempus bos gosesi! Gliì lìzis tant'ingiustos Chi mi dizis lassare non pensosi, Et ue sezis glorias, Non pensesi chi fizis transitorias! A tanki patimenlu Coniente, coro tristu, reslas biu ? Mori, ja so conlentu, Già est tempus de morrer, mundu, adiu, Adiu Yenus mia, Adiu ogni cunlenlu et allegria. Adiu, riccu tesoro Abbrazzam'ct mi parto consoladu. Tene inscrii l'in su coro Chi fidele et coslante so istada A nos bider segundu Hai esser, limo meda, ai caddu mundu. Si prò sorte, ros'ispalta. Ti narzeran clii eo so morzende, Amidi senza falla Curi sos pilos falados piaiigheridc, — 110 — Et ponedi a attitare Rifletlende chi morzo prò t'amare! XXVI. DI FRANCESCO CESARACCIU • DI PLOAGHE La mala fede che si trova negli uomini (Octava rima serrada' In chirca de sa fide so andadu Tanlos annos, cherfende faglier proa, Ma fide in Ioga no hap'incontradu Si ja no est clii naschet fide noa. Pregunto a unu ch'aiat traessadu, Et no mi desit nè cabu nè eoa: Un ateru mi desit sa risposta (1) Prite la cliireas, chi sa fide est morta? (1) Rispoltn. molta, pronunzia locale V. pag. 8 della seconda parte. — Ili — Però no minde so accreditatili, Nè dai testa su dubbiti mi essi (bessit) Pregunto a atere cb'aiat giradu Su mundu, et mi risponde su matessi. Et sigo, già cbi so incaminadu A chircare, l'agattere a su nessi! Ma custa fide no l'ap'agattada In tantos annos chi rapo chircada. Chirchende so istadu tantos annos Apprendendebi gustu, ispassu, e giogu. Preguntad'hapo a minores et a mannos, Et nadu m'hant chi est morta in dugni Iogu. Hap'agatladu si tantos ingannos, Et tales chi totue ponent fogu: Però de fide no nd'incontro nò In tantos annos chi chirchende sò. Mancu prò cussu m'accredito ancora, Et sigo si mai la poto incontrare, A dognunu dimando, e ad ogni bora A bider si mi l'ischint insinzare. Dimando a unii chi benit dai fora, De sa fide notissia m'ischis dare? Et mi rispondet cusi'ateru puru, Sa fide est morta, tcnelu seguru, — 112 — Sa lido est morta, et no creo chi torre, Gasi sa limba mia ti relattal : Non bides inter frades, inter sorre Ateru che ingannos non si trattai? Senz'agallare fide t'hasa a morre Già ch'est beru chi fide non s'agattat. Nò, non s'agattat, cremi a fide mia, Sa fide nò, npn podet esser bia. Isculta custu casu m'est costadu, Ti lu naro de veru christianu. Essende da inimigos giagaradu Tot'una nolle fina a su manzanu, Un'amigu chi liaia pius fìdadu Faglici sa (ragna de mi dare in marni. Corzu a chie si fidat de amigos, Ca che Gindas si jambant inimigos ! FI so ancora duru a mind'iscrerc Sempre currende a sa mia idea. Amigli dumi, a neres chi ti nere Pius chircare est una cosa fea, Tant'et tantu des benner a t'arrere, Et mezu dai lesta tilu lea, Cremi, chi fide non des incontrare, Cliirchcres in islagnu, terra, et mare. — 113 — Si chircheres in maro, in terni, o islagnu, In zentc bona, o in zente comune. Chirca in amigos, parenle'o eiinipagnu De fide non nd'incontras in ninne. Sa fide est morta, et l'iiant bettada a bagnu De la cliircare, bogali de fune: Pro ch'isco eo quand'hap'altraessadn, Et fide in logu no nd'liap'incontradu. Chircbesi de mi bonner a servire, Nende chi bene mi diant trattare: Ma non potesi mancu resessire Vera fide in padronos incontrare. Non mi paghesint, devesi mire, Ah! si poterà tolu relatare! Iscuru- a chie aflidat in padronos Parzant sinzeros, honcslos et bonos! No mi bastat su meu intendimentu Pro narrer quanl'a mie bat suzzedidu, Una olla mi porlo a unu Cunvenlu INende a sos padres, chi fiat bandidu. Los prego ch'in secretu m'haerant tenta Chi «ente intrende non m'haiat bidu, Et mi traighent cun tota malissia, Pro mi tenner avvisant sa giustissia. — 114 — Da ch'hapo idu cussa funzione Mi so resladu transidu et confusu, Non bi hat fide in niuna persone, Ma sa traissione est posta in usu, Mi so fidadu in sa religione, Et los agalto ingannosos piusu, Et si mi fia ancora pius fidadu Pius mi diant haer ingannadu. Tando m'incaminesi dae inie, Affrontende trabaglios et suores, Vizilesi ogni tetnpus notte et die, Trattesi sazzerdotes et segnores, Niune fide juttesit a mie, Totu los incontresi traitores In domo 'e Munsegnore puru istesi, Et mancu fide inie bi agattesi. So andadu cun grande contivizu Chirchende, ca est cosa cbi m'importa. Bidesi chi su babbu cun su fizu Un'ad s'ateru fide non si porta {portai) Est inutile edducas su disizu De s'incontrare fide, ja ch'est morta. Est una cosa dolorosa, et dura No haer fide mancu in sa naturai — 115 — Amigu, non ti fìdes de parentes, De frades, de fradiles, et connados, Meda Mancu de cuddos prepolentes Ca sant pius de totu isfìdiados, Lu narant de assentu sos prudentes Sunt raros in su mundu sos fidados : Antis cuddos chi parent piùs fìdeles Sunt piùs infìdeles, et piùs crudeles. Pro chj tenia casos de proare Pro sa mala fortuna, et mia diccia, 0 prenetta chi tenia de passare Pro m'accudire sa peus disdiccia, M'intrat bidea de mi cojuare, Cretende d'esser una cosa ispiccia, Ma est forzosu, amigu, chi ti nere, Gorzu a chie si fidat de muzere! Si non s'hat fide matrimoniale, Chircala poi in ateros cuntrattos? Si s'affalzat s'amore conjugale Chirca su restu de sos disbarattos ? Poveru mundu, proas ogni male! Ses cal'arvure sicca, et senza rattos, Ca viver senza fide firma, et vera Est prò custu chi ses sempr'in clùmera. — 116 — Finis, corno concino s'argumentu, Amigu, ja mi so disingannadu, Cine sa fide chircat, chircat bentu De tenner in sos pnnzos inserradu. Eo hapo faltu ogni csperimentu, Et fide in logu non nd'hap'inconlradu Et chie no lu creet, lu proet puru, Et restare nde det zertu, et seguru. — 117 — XXVII. DI DON GAVINO COCCO d'ozieri Scherzo fatto a Matteo Madau suo patriotta che andava per le case distribuendo libretti da lui composti (Sonettu) A ue inghirias, Malteu, gas'arriadu De pabiru, et chentu libereddos, Che lattaju ch'jughet moiltedos Ghi chircat ispazzare su cazadu? Eà quantos, chena cherrer, lias leadu Trinta soddos prò cussos tomigheddos Sos chi non balent trinta dinareddos, Quanlu, se'gundu cussu, has haer furadu. Tue ses obbligadu a la torrare, Intera cussa summa male binta, Et no abbastat ancora a ti salvare. — 118 — T'imparat sa morale mancu istrinta, Cheres, Matteu, su dannu reparare? Eendedi tue matessi a soddos trinta. ■ c-jyb^ »-- XXVIII. DEL C'AN. MELCHIOR DORÈ DI B1TTI -, ,80Ì5piddÌI n}fl9(fo io .UTitiftq Risposta a due lettere che gli aveva fatto il racco fjlitore di queste canzoni nel gennaio del 1841 augurandogli il capo d'anno (Canlada). Pustis chi cliimbe chidas so isladu, Pro bona sorte mia esiliadu, A bidda mia, a su logu natiu, So torradu a Posada sanu, et biu Inue incontro sas literas tuas. Duas fint, caru frade, ma fint duas! Una pius de s'alerà galana. Custa fìt de sa mente virziliana, — 119 — Et m'annunziaiat dogni bene. Kit tinta cun sas abbas de Ipocrene (1) Duncas in cussas abbas baias bidu? Sento chi troppu tardu l'bap'ischidu, Prosit, Zuanne caru, ista advertidu Chi ti servo in sas cosas chi tue cheres, Pro ti servire bastat chi lu neres: Non mires s'ignoranzia, nen bezzesa, Eo ti so cumpanzu ind'ogni impresa Sempre so prontu ad sos cumandos tuos, Demus esser intesos ambos duos Finz'a morrer, si cheres ti lu juro. Tantu t'adverto, e tantu t'asseguro, Et mi firmo cuntentu, et cun amore Cumpanzu, et frade Mercioro Dorè. (lj Le lettere che gli aveva diretto erano vergate in i n n............ — 120 — XXIX. D'AUTORE INCERTO Lamenti d'una sposa per la separazione dello sposo (Sexta lira serrada) Filiale dispedida Trista separassione, e ausenzia; Dolorosa parlida De contraria sorte, ile dolenzia! De diccia fatale! De conlraria sorte, ite pugnale! Disdiceiada ite sorte! Impossibile est comò su campare, Morte lìera morie Beni so moribunda a mi leare, Aves, de una orla, Tumulu mi formade, ca so morta ! Dorrenda sepultura Prestu tue mi hasa a sepultare, — 121 — Che moribunda oscura De luttu bos bestide a ui'attitare, Però riade atlitende, Chi no hapo su coro pianghende. Cando bant accabbare Sas furibundas dics de amore. Tàndo dcnt abblandare Ogni pena, ogni dolu, ogni dolore, Ma passehde sa vida Che fera solitaria, et affliggida. Peri sos buscos solo In amena campagna delliriende, Trista, et senza consolu Si non de bene meu preguntende, Cum bogbes de agonia In sos litos giamende a vida mia. Che turturclla iscura Sola sola in su raltu depistare, Cantende cun trislura Su discuntentu, e dolu, su penare, — 122 — Però nende in su cantu Miserabile coro, et tristu pianta. Finis, dulche recreu, Finis, amadu incantu de sa vida, Finis, permittat Deu De non mi lassare sola e affliggida. Vive cun allegria Bae, et faghe presto, anima mia. — 123 — XXX. DI DIEGO MELE DI B1TTI Dialogo tra due donile maritate sopra la sorte del matrimonio (Ottava rima torroda) {Caderina) Nde siat benedittu, e laudadu Totu su Chelu ei su firmamentu. Como chi m'est su contu resessidu, Sos aflannos palidos piùs no sento, De totu sos disastros ch'hap'hapìdu Appenas che in sonnu mi nd'ammento: Affine tenzo in domo unu maridu, Cun chie mi consolo, e mi cuntento, No mi chescio piùs, ne mi lamento Ch'ap'in manu s'addoru, ei s'appentu. D'ogni male sufl'ridu, e dogni anneu Como s'est converlidu in allegria, — 124 — He bellu gosare, ite recreu Tenner unu maridu in cumpagnia! Un'ater'unu che a Zua (1) meu, Pro cussa anca de sorre ndo cheria, Mancari chi non feltat fantasia Est de bonu discursu, e de talentu. Como chi mi sento sana et frisca Dai maridu meu dengherada De maridu hapo fattu bona pisca Già mi poto jamare fortunada. Dois l'ischides, comare Franzisca, Ca sczis dae meda cojuada. Vida che i sa nostra no bi nd'hada De giubilu piena, et de cuntenlu. i Frinì:-.] Bois sezis, comare, ancora noa In sos affares matrimoniales, Però l'hazis a narrer a sa eoa, tu sos benes b'hat puru tantos malos, Eo, comare chi nd'hapo sa proa Nde poto fagher testimoniales, Ca b'hat puru maridos infernales Chi sunt de sas muzeres su turmentu. ) Giovanni — 125 — (Cad.) Cussos sunu maridos bestiales, Chi no ischini bene sos doveres: Però Zua non est de cuddos tales Chi trattant che istrazzos sas muzeres. Mi l'hat giuradu subra sos giuales Chi m'hat a dare totu sos piagheres. Eo puru servinde a tantos meres Ilap'imparadu s'impraniamentu. {Franz.) In su raundu b'hat fossos, e iscalas S'inconlrat unu o ateru disastra, S'est beru su chi nant sas limbas malas Zuampredu in domare es bonu mastra: Intantu preparadebos sas palas Ad sas frigassiones de s'ozastru. Tenide prontu unu bonu impiastra Chat a servire de medicamenlu. {Gai.) Ite totu, comare, mi contades In mesu de sa nostra confidenzia? Bois, comare, mi disisperades In logu de mi dare un'isperienzia, Sas ateras medides, et pesades, Cum sas mesuras bostras, et bilanzia? — 126 — Si faghet sa muzere calchi erranzia Meritai zertu su curriggimentu. (Franz.) Bois sezis prudente faeddende M'Iiazis dadu tres sabias rispostas, Ma s'intendides su fuste ballende In palas, et in renes, et in costas, Mi paret chi bos bido a boghes postas, Pro Deus! aggiutoriu gridende, Ei sa zente totu concurrende Pro iscultare su dibattimentu. (Cad.) Gusta paret, comare, un'insolenzia Bois non sezis amiga corale, Però maridu meu est de sienzia Chi jughet in cherveddos bonu sale. Ma si tenzo de fuste una sentenzia L'appello a su supremu tribunale De mercante compare Pasquale, Chi-m'hat fatlu unu forte giuramentu. Compare Pasquale m'iiat giuradu Subra sos metros chi medit su pannu, — 127 — Ch'liat a maridu meu prezzettadu De no mi maltrattare prò mes'annu, E si tenzo da isse calchi dannu Chi si cheret torrare a su passadu, Compare Pasquale hat ordinadu De recurrer a isse in su momenti!. {Franz.) Comare, meda astuta bos faghides Ma sezis meda tonta e ignorante Si su mundu connoscher no ischides, Chi Zua bos imparat su portante Ch'hat a fagher orijas de mercante, Bois forsis ancora non creides Si a compare bostru recurrides Inutilmente perdides s'istenlu. Creidemi, comare, a fide mia, Chi su mundu est pienu'e amarguras, Innanlis eo puru supponia Cust'istadu pienu de dulcuras, Mancu in su sonnu m'immaginala De b'incontrare tantas disastruras, Disgrassias presentes, et futuras Sunu de cust'istadu s'alimentu. — 128 — Sa vida nostra est d'affannos piena n'angustine, tormentos e dolores, Nois tenimus a pranz'e a cliena Su fusto prò carignos et amnres, Sant'est chi custa povera carena Giughet ind'ogni parte lividore?. Custos sunu sos gustos, et sabores Ghi de tantas promissas hapo tentu. (Cad.) Bell'e gai, cornare, m'ammorta ! Unu bonu rogali! mi propone. Si bosl'hacre ischidu innantis moria Chi no inlrare in cusla chistione, Como a su ch'hat a benncr so resorta, Bcnzat su fuste, o bcnzat su bastone. Sos malannos dent esser a cumone, Divisu a mes'a pare su lamentìi. Dai corno mi tremo de paura Solu prò lu pensare resto fritta, Si trattat Zua s'antiga locura Già tenzo preparada sa palitta. — 129 — Pro corno maleigo sa frissura De don Sisini et donna Margarita, Siat Grazia Soro maleditta Chi m'haiat bogadu cust'imbentu ! Nde siat benedittu, e laudadu Tolu su Chelu, ei su fìrmamentu. — 130 — ehjiod J5 XXXI. lofe .1» Di MATTEO CHERCIII d'odilo Un servo che si lagna colla sua padrona, perchè lo trattala male, e quindi si congeda dal servizio. (Novena torrada) So poveru, est patente, Si s'ammentat scrvia Servirela, e comente! Eo trabagliaia, Si ancora hapo presente Però sa paga mia Sa paga chi m'hat dadu Pro me non fìt bastante Tantu male passadu Creo calch'abitante Totu hapo cunservadu Gasie menguante Non mi det olvidare, Mi faghiat pagare. Cumpatat, missegnora, Cum vostè, manc'un bora, Non mi torro allogare. Però cun tale zente Horror'hapo leadu Senza fanfarronia Puntuale, et costante, Arriscao sa vida, Pro esser ubbidida, Senza paga nò fruttu, Ischidada, et dormida Sempre l'bapo servida Diligente, e alluttu. Intrao ogni minutu A peuttu a peuttu Pro no ndel'ischidare, — 131 — Andaia a chircare Servida l'bapo indonu Faeddo in custu tonu M'importat una fìgu, A unu cane borni No li mancat padronu, Narat su dicciu antigu. Ispettet su gasligu Cbie che inimigu Mi procurai trattare. Missegnora infìdele, Sa dulzura su mele Ater si I'hat boddidu, Eo rancore, et fele Ca l'amao fidele Continu hapo ingullidu. Ahi! tempus perdidu, A ite m'est servidu S'impignu in trabagliare Su moro 'e Barbaria Dai domo chi essia Cun sas manos pienas, Eo chi la servia A murrunzu tenia Sos avanzos appenas, In sas cascias anzenas De su pane sas renas No la servo, hat a crèro Mancari mi cherfere Fattende pattu nou. 0 non fit vostè, nere Chi prò pius chi haerc Chircat su pilu in s'ou ? Servida l'hapo a prou, Ma a servidore nou Non bi cherzo torrare Mirade ite confortu Chi fia barri tortu, E mi creiant riccu. Paschia ervas in s'hortu De su fami ne mortu Et de su sidis siccu Bivia tantu a ziccu Chi unu corvu in su bicu Mi podiat portare! Milli ortas ricattu Bidia in su pialtu, Et no mi cumbidana. Tue ja ses atlattu, Et bene satist'attu In totue narana: Ma si nd'haio gana Lu cunfesset fulana Chi cherfesit proare. Non lu creat nisciunu Chi fina pius dejunu Si l'hapo abbandonada, Offeridas si sunu Chi unu mossu ognunu Cun gustu milu dada. Da chi l'hapo lassada Mesa abberta 'e intrad; Duas mi cheren dare. Senza fruttu intreltesu Innozzent'e offesu Caglili, suffro et tollero. Miretmi dai tesu, Dae me hapat intesu Restet a bono sero. Mi creo, e cunsidero Sa limosina ispero Det benner a chircare. Cumpat, missegnora, Cun voslò manc'un hora Non mi torro allogare Ater limusinera De vostè pius sinzera Si nde det incontrare. -=S?5==r--' — 133 XXXII. Ul LUCA CUBEDDU DI PATTADA Ritrattazione dell'amante, ossia il pentimento. (Anacreontica) Clori bella, it'hapo fattu? Troppu ingrati! 50 istadu a su tou coro, 51 li tratto de inconstante, Delirante! Hap'intragnas de unu moro! Birgonzosu m'arrepento. Mi dismento Mi perdona, Clori amabile, Si dai pinna addolorida . M'est faida Sa paraula variabile Dae affettu trasporladu. Azzegadu Pro ti bider fìa ennidu. — 134 — Non t'incontro, ja fis fora. Ma in cuss'hora Su 'e ti narrer no bapo idu. Penitidu corno iscrio Disafio Sas funtanas de su piantu, Pro chi a Clori mia dechida Ch'est fulgida Ilapo nadu in trislu cantu. Istat nendemi ogni musa, Pedi iscusa A sa ninfa giara et pura, Ecco ubbido, paghe ajò, Ca si no M'ammentas pius tristura. Bella fiza ses d'amore, Ses fiore, Ses che sole senza nue. Non t'offendat custa oghe Ch'est inoghe, Ma su coro, ue ses tue Visitesit, ahi, turmentu! S'appusentu Ue bella pianghias Affliggida in su retiru, Ca su tini Contr'a mie faltu idias, Pianghias, e no a cua — 135 — Ca prò tua Cuss'ingiuria repulesti, Tando a lagrimas copiosas Cuddas rosas Ch'has in cara, ti bagnesli, S'India no hat perla pius rara, Nes pius cara In sos riccos mares suos Che i cuddas chi pioiant, Et ruiant In su sinu da oijos tuos. Ma lassemus sas trisluras, Chi amarguras M'hant causadu su bastante, Tue benzende, Clori mia, De allegria Has a fagher chi eo cante Su notturnu russignolu Solu solu Mi nd'ischidat, e ite pena! Repitende a boghes tristas, E a cand'islas, A torrare, hermos'Elena, S'armoniosa cardellina In sa chima De s'aranzu eo intendesi De giardinu, chi naraiat, Ahi! si beniat — 136 — Clori bella dai Tiesi Su matessi Anacreonte Dai su monte Gridat Clori, hermosa, 'e una, A cand'istas a torrare, Pro allegrare S'atmosfera iscura et bruna? Prest'edducas, beni inoghe Cb'atera oghe Pius allegra has a iscultare, Sa cbiterra a filos de boro Pro te coro A s'istante hap'a leare, E s'innantis cun lamentu Discuntentu Calcili pagu hapo cantadu. Tando totu in allegria, Clori mia, M'has a bider cambiadu. — 137 — XXXIII. DI PIETRO PAOLO PINTORE DI PLOAGHE Famoso poeta ed improvvisatore, emulo del Cesa- raccio, rispose in contrario senso alla di lui canzone sulla fede {pag. 97) (Octava rima serrada) In chirca de sa fide so andadu, Si s'incontrat, cherfende comproare, Pro m'esser solamente accrediladu De unu chi est andadu a la chircare, Ca creo, ca sa fide non hat portadu Fide no nde podiat incontrare. Est dicciu chi si portat, et si trattai, Chi fide no nde jughet, no nd'agattat Et prò m'assegurare in custu puntu, Et ischìrende a iundu sas rejones Mi cherlesi leare cust'assunlu De preguntare a sas bonas persones, Et varios esemplos m'hant aggiunti], — 138 — Mi desini tantas cumparassiones, Nendemi, amigu, si bene ti traltas Sa fide, si la chircas, già l'agattas. Unu mi nesit, cunsistit in te Si sa fide la cheres incontrare. Lea custu cunsizu dai me No ingannes, nen t'han'a ingannare. Su chi eo ti naro est zertu, el ere Si nde cheres de fide, nd'has a dare. E si ha dognune porlas fide tue De fide jà nd'incontras in totue. ob Bonido f Però prò mi leare piùs gustu (gultu) Prosighesi sa mia intenzione, Et tolu quantu Pagatesi giustu [giultuj Veni, et reale senza passione. Fingidu no andesi nè occullu, Et nò fagliia s'arte 'e su mazzone, Si non comente et persone fidada, E do.gnunu sa fide mi portada. Ateru pur'incontresi traessende, Et mi preguntat ite chircaia? — 139 — Et li naro, sa fido so chirchende Ca mi narant ch'est morta, et no est bia, Et mi risponde!, ite ses narende? Paret chi sias de mala zenia, S'incontrat sì, s'agatat a dogn'ala, Sa fide bona, e i sa fide mala. In sa risposta pone attenzione, No lès echivocu, e nè isbaglies mai. Bene isculta, et cumprende sa rejone Ca si t'ingannas-, t'ingannas assai. Ambas s'agatan, ma senza unione, Sa fide bona, et mala sempre et mai, Antis t'aggiungo, et cremi, amigu men Sa fide bona durat quant'et Deu. Distinghelas edducas de assentu, Et non t'ingannas cun sos ingannosos Ca un'andesit a unu cunventu Pro ingannare sos religiosos De chi in secretu l'aerene tenta, Nende chi fit de cuddos regelosos, Sa fida bona cun sa mala unesit, Et prò cussu ingannadu s'agatesit. — 140 — Si lìngesit ancora servidore, Ma servesit che unu malandrinu, Lu connoschesint chi fìt impostore, Faularzu, malignu, libertinu, S'ingannu andesit cun s'ingannadore, Lu dispacciesint senza quatrinu, Pro ca sa veridade l'ammunestat Ghie ingannai, ingannadu restat. Pro cumproare sos religiosos Si fìngesit bandidu et regelosu, Che isse los creiat ingannosos De falsa fide, et de coro pilosu, Però lu connoschesint, et pressosos Lu fattesint fuire cuidadosu: Gasi suzzedit a chie est mazzone Cun sas fìngidas lanas de anzone. Non l'abbastesit tale attrivimeniu, Ma sighesit cun totu a rnazzonare. Sazzerdotes, segnores, zente hat tenlu Factesint temerariu de lu bugliare. De niuna persone fìt cunlenlu, A totu agatat ite l'intaccare. — 141 — Et mentras male a totu tractaiat Sa limba mala ancora si poniat. Limba de fele, limba velenosa Chi de totu sa fama intazzaiat, Pro isse sa pius santa, et sacra cosa Violada, et avvilida restaiat, Bastat narrer cun boghe dolorosa Chi su mundu prò isse no esistiat, Si dae totu sa fide nde lèrat Est forzosu su mundu de chi perat. Ma esistit su mund', e in armonìa In bellu ordine, et proporzione. No est morta sa fide, ma est bia, Sempre s'agatat in bona persone, In coros bonos in bona zenia Sa fide faghet sa sua unione, Solu in sos malos non pedet regnare, Ca non nd'hant, non nde podent agatare. Finis, già t'hapo dadu sos poderes Pro ischire sas cosas cumbenientes, — 142 — Sa fide l'has amigu, si la cheres, Bastat chi tenzas virludes patcntes, S'incontrat in maridos, et muzeres, Inter babbos, et fìzos, et parentes. Ducas conio concluo custu puntu Sa fide est bia, finis ad s'assuntu. XXXIV. HI GAVINO COCCO d'ozieri Al Ben. A. Madeddu che nella vecchiaia componeva molte poesie (Deghina) Perdona sa libertade, Non cherzas esser piseddu, Lassa sos versos, Madeddu. Ti prego prò caridade. — 143 — Sas musas in cuss'edade Non chircant pius a lie, Resa s'offissiu ogni die, l'roite sos versos ch'as fallii, Mi fagluent benner su Battìi] Ca snnt fritlos che i su nie. XXXV. DI BERNARDINO S0TC1U DI GHILARZA Sotto la metafora d'un passero solitario avverte pericoli cui uno si espone ;Oct. rima torrada) Si t'itistimas, solitariu, Fui de sa coberlura, Non ti ponzat in tristura Algun'azzidente variti. — 144 — Sa Bidda, su populadu No est asilu 'e puzones, S'homine prò sas persones Sas domos hat fabbricadu, Pro sas aves destinadu S'est su saltu, sa campagna De cun raanera istragna Hi tenent tota abbertura. Non naro chi totalmente De idda ch'essant sas aves Chi cun cantidos suaves Dileltant tota sa zente, Ma no est cumbeniente In domos a si calare, Et cando pensant bolare Devent bolare in altura. Et non bides puzzoneddu Ch'in sa cobertura bassa Podes esser, corzu, cassa Ancoras de unu piseddu? A su puzone nieddu Li curret su cazzadore Ca tenet bellu sapore No risparmiat sa bulvura. — 145 — E puru tue a dispettu Non ti chercs emendare, Ne ischis in logu istare Si no in munì, o in tcllu Cantcnde inie chiettu Senza- alguna pauria. Ma timo chi sa piumia Non ti ch'istrazzent a fura. Nè a sole nè a serenu Suspendes su cantu tou, Millis maneras a nou Invenlas de cantu amenu, Et cantare in logu anzenn Ti paret bagaltelledda? In d'una coberturedda Podes bistare in paura. Puzoneddu solitariu, Si t'istimas pone in mente,' Appartadi totalmente De cussu logu contrario, Non siat calchi avversariu T'imbestat sende cantende — 146 — Et gasi e totu ioghende Ti mandet in sepoltura. Poveru 'e me solitariu Non pius no in cobertura! Ca mi ponet in tristura Un'emulu zertu et variu. — 147 — XXXVI. DI LUCA CUBEDDU DI PATTADA l'amante che fa dono d'un canarino per ricordo alla sua amata (Cantada) Isculta, Clori hermosa, Si coniente ses bella ses amante, Isculta prò un'istante, Glori, ch'in hermosura inches sa rosa, Ses cara, et preziosa Pius de s'oro indianu, et de arghentu Innantis de partire Ti prego de ammittire Dae su amante tou cusl'ammentu, Amabile olante Ti lasso in donu, et si jamat canariu. Allegru amen'et variu De sas insulas canarias habitante, Pro sas pinnas galante — 148 — Andat inler sas aves pius hermosa, Et si portat su vanta Gun s'amabile canlu Disputai cun sas pius armoniosas Cand'lias a iscultare Sa oghe sua paris cun s'aurora, Has a considerare Chi ti narat cum bogh'alta et sonora Cant'est de appressiare Non solu prò su cantu et armonia, Ma lenet pius primore, Ca in prenda de amore Eo l'apo lassadu a Clori mia. Cum boghe cumbattida, De isperanzia, timore, e allegria, Cun Clori, nesi, resta, Menlras fatto partida, Ahi, ite dispedida! Chi mi prenat su coro .de amargura! Mi tremulat sa oghe, Mi parto da inoghe, Ma si restat su coro in s'hermosura Lesbia tantu amesit Unu ch'issa teniat russignolu Chi mortu lu pianghesit Cun teneru piantu et disconsolu, Et prò rejone sola Ca fit dube canlende e armoniosu Ma pius lu sentiat, Ca in issu pcrdiat Su de Catullu domi preziosu, Non mires, ninfa bella, Su pagu donu, ma su donadore, Ch'in prenda de amore L'hapo lassadu a s'amorosa istella, Est una bagatella Chi zertu non meritat s'attenzione, Ma t'amat, non t'oflendet, Si amende pretendet D'ambos coros perpetua unione. ■ g-tf y bj t- XXXVII. DI ANTONIO DEMONTIS LICHERI DI NEONELI Racconto della difesa dei Sardi contro l'attacco della (lotta Francese nel gennajo del 1793. L'autore del canto era testimonio oculare, ed il componimento è il più modesto senza inveire contro quella gran Nazione, come fecero il Congiu, ed il Cubeddu (Octava rima serrada) S'immensa, et infinita providenzia De su summu Segnore de sa gloria Decretat rigorosa penitenzia, Chi gasi non si legget in s'historia, Simile, et tale forte violenzia Non nde notesit mai sa memoria. Ferlu est quasi totu s'occidente De sa divina manu onnipotente. — 151 — Est in battaglia dogni Cristianu S'Imperiu, s'Ispagna, et Inghilterra, Fattende de continu su Prussianu Cun tota Pranza rigorosa glierra. Ai custa su Pontifize Romanu Sas portas de ^'Ecclesia corno serra, Et li negat sa Ecclesia Vaticana S'ingressu de sa porta Lalerana. 0 Pranza, monarchia segnalada Ma in ateru tempus, riccu arreu? Como de tantas troppas accottada, Pro chi sas palas ti donesit Deu, Passas in eregias inzurpada Su dramma preziosu prò su affeu? Cun Luteru, et Calvinu sa corona * T'has formadu in sa legge frammasona. Posta in su tribunale sa malissia, Suggettadu su Thronu, sa nazione, Si biet sutterrada sa giustissia, De umbras offuseada sa rejone, Como andat bolende s'agudissia — 152 — Subra sas alas de sa passiono, Suggellai sa reale magestade Basciu bandera do sa libortado. Cungregada in Parisi sa seiublca De tanlos moradores alevosos, Despònane sa gherra, sa pelea JJbe tigres do sa Libia rabbiosos, Et fattesint assentu sa idea In decretos ingiustos rigorosos, In primu sa Sardigna est segnalada, Pro ch'in su lotu siat assolada. . ,B6f;))oou'c «oqqoTl 'aiìJncJ fl5 orlai Una flotta formosint sos Franzesos De fregatlas, de lanzas, et navios Dande provisiono toL'intesos, Accotende sos mares, e i sos rios, Ancora hant assistidu Corsighesos Pr'atturdire in Sardigna sos pippios, In medas logos tenene cappella In Parisi, in Tolone, e in Marsella. Contr'a Sardigna niovesint sas proas — 153 — Cun moffa, cun iscarniu, et meda gioia lnalberende tantas velas noas De Nizza, Villafranca e de Savoja, Fattende pompa mustrAna sas coas Che abiles de Grecia contr'a Troja, Sas coas chi non s'ischini cuare Sardigna ndelas solet chirchinare. Si vident tantas velas caulinare S'isula zirculendo ind'ogni logu, Dogni ispiaggia chereiie toccare Pro ispassu fìngi dir, et disaogu, Ma sos Sardos non dant a mandigare Si prò refriscu lis donant su fogu Lassendc a sa muzere su pobiddu Curriant che i s'abe a su casiddu. Narant clii cherent sas provisiones Chi sunu baslimentos mercanliles, Andant chirchende tanas che mazzones, Ma però liana faddidu sos cuiles, Ca non tenent currias sos carzones, Sa Sardigna los trattai che facchiles, — 154 — In dogni logu cherent fagher proa. In Tatari, Uttieri, et Terranoa. Current per Oristanis et per Dosa, Iglesias e per tota s'Ozaslrina, E formant una gherra vigorosa Amminattende a totu sa ruina, Sa zente sarda semper gloriosa, Tirende a sa paura sa cortina, Ancora in custos logos sunt islados De sos pettenes Sardos petlenados. Ne in Casteddu Sardu, e in Salighera, Ne in s'ispiaggia de sos Tempiesos, Proite fìat ingrata sa carrera, Non che curriant mai sos Franzesos, Inie non mustresint sa bandera, Sa chi alzesint prò sos Olandesos Pro chi Sardigna cun su cauteriu Appartai su Franzesu cautiveriu. Benint a eoa alzada che leones, Cun su fumu franzesu per sos nares, — 155 — Cun lanzas, curi segures, cun marrone* Pro irrobare totus sos dinares, Mustrana baslimentos, et cannones, In ispiaggia de sos sardos mares, Male bi sunt andados sos capeddos Sas cappas, sas ispadas, sos gurteddos S'annu noranta tres, a nomen tentu, Su die vinti sette de Bennarzu Casabianca benit a s'armentu Pro tunder, et prò fagher s'isprabarzu, Proite de ira, de flema, e de bentu Meda pienu tcniat s'iscarzu; Funi abbarrados totu perdidores, E in Sardigna custos tusidores. Sas gunneddas de pedde, o fardeliinas Cuddas chi bestit su Cabu de Susu, Iscbint lassare a Franza mantellinas, Proite Sardigna non las hat in usu, E non cheret siroppos, ne meighinas, Pigana s'iscupette, et non su fusu, — 156. — Si unu sardu pigat s'iscupetle De Franzesos ride cheref trinla sette. In Pula, in Quartu, in Sant'Elia Hat dadu fundu s'armada Franzesa, Disponene s'attaccu cum porfia, Su Generale cun sa nobilesa, Intro de sa Marina fit s'ispia, Pro dar'avvisu cun sa secretesa, Suggettare a Casteddu procuranta Daltoro baslimentos, et settanta. S'imbasciadore sa gherra avvisada, E in mare sa lanza si paresit, Tocchende tamburinos l'intimada, Sa Zittade però sinde burlesit, Unu sardu cun d'una archibusada Su fronte in mesu in mesu gli tagliesit. De pustis unu tira de cannone Desbaralesit cussu lanzione Ca nde furant su piscile sos Franzesos Dai s'iscaffa de sos piscadores, — 157 — Donant s'assaltu sos Neunelesos, Ma Ripòl e Puzzolu sos autores, Hant assistidu sos Ardaulcsos, E de Parte Barigadu abbiladores, Baranta selle mortos sunt'istados A sas penas eternas desterrados. De sos Sardos nisciunu nd'hant falladu Patrozzinados de s'eternu Deu, Dogni unu sa palma hain alzadu Prite ca custu, su primu trofeu In s'universu mundu est pregonadu Ch'in su valore sardu no hai neu, Et si donat notissia a su Marchesi Chi binchet a sa grana su furesi. Intando dant su fogu incontinente Otto naves de lineas segnaladas, A s'arma si preparat cudda gente Cum bombas, et cum ballas infogadas. Pro noè horas continuamente Binluna miza sunu disparadas — 158 — Tagliende bidrieras, muru, et férru Chi pariat su fogu de s'inferni. Mentras chi su Casteddu disparada, Et salvare sa zente procuresit, Cando sa balla sarda penetrada Et medas bastimentos maltrattesit, In sa Marina bene inarborada Sa bandera franzesa si bidesit Cun ateros signales et colores Manifestados de sos traitores. Prite su Sardu lis mustrat s'iscaglia, E lis segat sas alas che paones, Sighini prò tres dies sa battaglia, Ma currispondent custos bastiones, Suggettende 'e continu sa canaglia Cun tiros et a forza de cannones, Pensana sa zittade destruìda, Ma solos chimbe perdesint sa Vida. Sind'andesit intando s'ammiragliu Pensadoro aterue tenner sorte, — 159 — Incontinente incominzat su ballu Disparando a sa turre de su Forte, Ma custa currispondet senza vallu Ind'ogni tiru donende sa morte. S'arvure li tagliesit mesu mesu E i su bastimento restat presu. Faghent su disembarcu in cuddos campos De Loreto, Quartu, e Sant'Andria, Ma sos Sardos lezeris pius de lampos, Sa morte lis donesint a porfìa, Che topes si chirchesint sos istampos, Unos per mare, ateros per via, Male li sunt andados sos paperis, Sos de terra sunt fattos presoneris. Destruidu su campu, 'e sos Franzesos Sos Sardos cominzesint a robbare, In primu, in primu totu sos Quartesos, De sorte non podiant caminare, Sighint de puslis sos Sorradilesos, Pro chi est usu insoro a garrigare, Ateros puru ancora prevenidos Si sunt de sos Franzesos arricchidos — 160 — Si garrighesint totu sas persones De cappas, de giubbiltas, de cappedos, De camisas, corpeltos, et giupponcs, De ispadas, segures, et gnrteddos De pinzadas, et mizas, et carzones, De bestires biancos et nieddos. Et cando garrigados sind'andana Pro una mezus cosa isgarrigana. De Franzesos sunt tantos zentenares Sos chi sunu in su totu deslruidos, Mortos s'agatlant peri cuddos mares Iscorzados, et ferlos, et fmidos, Como hana lassadu sos dinares Sas gherras, sos saraos, sos cumbidos, Custa zente non torrat a Lione A Parisi, a Marsiglia, o a Tolone. Sas turres de Casteddu sunt pienas Cuddas chi fabbrichesin sos Pisanos, Istant suggeltos sulla sas cadenas Militares do Franza et Capitanos, — 161 — Custos ch'irrobant sas robas anzenas Fattende mofa de sos soberanos, Et si sunu inserrados sos Gallones In diversas secretas et presones. ,3obifiulsd JfiJtos^ua inbiifi0 ,20'Stólli SO'llJJi! Girat a dogn'istante sa muraglia Andat in largas et oceultas vias v Sempre'assuggeltende sa canaglia In die, e notte mandandoro ispias,. Et prò fine de bincher sa battaglia, Passizende contimi in sas cursias, De sas armas su noslru generale Si porlesit che Prinzipe reale. Su nostru Yisuerei veramente, Coment'e testa de su reinadu, Cun modu suberanu intelligente, Custu hada regnu nostru liberatiti Cun sos ordines suos de prudente, Sas franzesas ideas hat tagliadu, — 165 — Et Sardigna l'iscriet prò memoria Ch'in su guvernu sou est sa vittoria. Totu s'istadu de sa Clerisia, Preghesit sa divina Magestade De Sardigna appartare s'eregia, Pro sa infinita sua bonidade, Chi cheriut portare s'anarchia Sulla de s'.umbra.de sa libertade, Et preghende s'est tentu s'aggiutoriu, De s'imrncnsu, infiriilu Conzistoriu. Sas monzas chi sunt Yirgines sagradas, Isposas de s'elernu, et summu Re, Restendo die e notte imbenujadas Però pagos istantes sunt in pè Si sunt a su Segnore incumandadas Discurrende devotas sunt in se, Et tenene sa grassia alcansada In alturas divinas ispacciada. 0 invitta Sardigna, gloriàdi, — 166 — Est prezzisu a ti dare parabenes! E in tesser ghirlandas occupàdi, In -ermosos giardinos chi lue tenes, Et prò rezzire glorias preparàdi Pro tantos moradores chi mantenes. Inter tantos trofeos ti consola, Prite chi sa vittoria est tua sola. Interpone sa tua autoridade Già chi su balanzare t'est destinu, Pregapde sa invitta magestade, Prinzip' e Piemont' e de Turinu Chi attendat a sa nostra lealdade, Chi nos tenzat presente de continu, Et coniente fìdeles cristianos Chi nos feltat favore a largas manos. Mira tue, Casteddu sos favores Chi t'hant fottìi sos Santos avvocados Efis e Saturninu protettores, Martires gloriosos segnalados, De sa zitlade sunu defensores In sa gloria eterna collocados. — 167 — De su peccadu faghe sa partida, Ca sa gherra prò cussu t'est bennida. • IBI f MkM.M. Virgine sacrosanta Nazarea Isposa de s'Ispiritu divinu, Non permittas pius custa Pelea, Mustranos de sa gloria su caminu, Ne ch'in Franza esistat s'assemblea E ne chi morzat in cussu destimi, Et torret a sa fide cristiana A sa legge divina soberana. Soberanu, infìnitu, altu Segnore, Ente supremu per esseidade, De sa humana natura Redentore, A sa gloria bostra nos ghiade, A sa Sardigna faghide favore, Ispiaggias, biddas, e Marina, De sas grassias tirende sa cortina I — 1G8 — XXXVIII. DI AUTORE INCERTO ,no!9T nJain ai/in 8cJJinn9(j noW - - Dolore dell'amante per la partenza e separazione dell'amata (Deghina glossa) Parto, e suspiro a reu, Parto, e resto ogni die; Parto, però lasso a tie Coro de su peltus meu! S'amadu logu lassare Ue sa vida m'hant dadu, % 7 Est troppu su cumandadu, Ma est forzosu s'andare, Cherrer duos cuntentare Cuntrastat su coro, oh Deu! Dia cherrer su nomen meu — 109 — In d'ogni pedra imprimire, Già ch'est forzosu partire. Parto e suspiro a reu. Su coro meu dividesit S'ullimu adios paternu, S'ultimu abbrazzu maternu Chi cun Iagrimas mi desit, S'ultima boghe chi nesit Cun chie resto, cun chie? Tando destesit a mie Affetlos de fizu amadu, E ca no m'cst olvidadu, Parlo, e resto ogni die. ' Cuntentos mios andade, Lassademi Iristu, e solu, Non clierzo pius cónsolu, Non disizo libertade, Non dimando piedade Chi mi consolet a mie, Disizo solu ogni die Lassare su coro inoghe, Narendeli a trista oghe, Parto, però lasso a tie. — 170 — Totu 'e pianlu bagnadu Mi dezzido a sa partenzia, Restende solu a presenzia Su viver meu penadu, Su cuntentu abbandonadu Sa tristura, no recreu, Senza haer deliltu, reu Ti ses lattu, e no fraslimas? Faghe coraggiu, e non timas Coro de su peltu meu. XXXIX. DI PIETRO CIIERCHI DI T1SSI cieco a due anni [V. pag. 67} Lamenta la sua cecità, e le sue sventure che straziano il cuore, come ben scriveva il compianto L. Galli (Octava rima serrada) Cando penso in sa trista vida mia Abbundo su piantu pius sobradu, — 171 — Faltada est dai me oudda allegria Sa chi lantu m'haiat corteggiadu, Como fatto a sas penas compagnia A chie m'hat sa sorte incurnandadu, Et rodeadu dai sas matessi Suspirare, e piangher mi meressi. Piangher potto, sia in domo o fora, Ca vivo ind'unu mare de affannos Hapende discuntentos a d'ogn'hora Già so nodidu a cara, e a sos pannos Pro sa fortuna ingrata e traitlora Mi fino in su fiore de sos annos. Gasi mi sighint dannos, e azios, E i sos ojos mi fagliene rios. Rios formant de tantu lagrimare In issos su piantu hat faltu assentu. Mi deviant sas pedras lastimare S'ischerant de su meu patimentu, E promover sas roccas prò attittare — 172 — Sa pena su dolore su tormentu. Fallo lamentu.a s'infelizz'o sorte, El proite non benis cun sa movie! Morte chi linde ses ismentigada De me chi t'isl'a dogn'hor'isettende, Et quantas bollas l'Iiapo juilada A boghe attiva e tue no m'inlendes ! Ahi! vida prò me disisperada \-t e,:) Chi cun laritos flagellos so passende. Non polende sa pena supportare,^ Elio a dile mi servit su campare! Su campare cun tanta novedade Est gastigu prò me conlinuadu. Laslimosos puzones relalade Sas dolentias de nnu disdicciadu! Cum boglics pibiosas inlotiade Chi piangat ogni coro traspassadu, Cun quanl'hazis giradu in su olare Che deo nd'hazis potidu incontralo ? — 173 — Giradcs busco?, munfngnas, fet littos Et gruttas chi s'ospedat s'agonia, Sollizzidade a totu sos affliltos Si patint sa malessi pena mia, Ue solides fagher sos habitos S'est gasi luttuosa s'angustia. Allegria chi m'has abbandonadu, 0 coro inconsolabile affrizzadu! Cun frizzas sés feridu a dogn'islante, Cun amargos suspiros ti suktento. Su dolu. sa tristura ti est costante De penas et de tragos ti cuntenfo. Su pianto chi fatto no est bastante Lagrimas prò consolu ti presento, Ue aumento sa pena sobrada E i sa vida passo iscunorlada. Iscunortada la passo sa vida Cun sos i eziros prò m'annichilare, Calp persone in su mundu afiìiggida — 174 — Tenet che deo su malu passare? Sa pena pius forte incrudelida, Lassademi unu pagu disaogare. Ca cherzo dare isfogu a sa tristura Pro piangher sa mia disventura. Pro piangher sa pena cun su dolu De sa misera Divida chi fatto, Disisperadu, angustiosu, et solu In sas afflissiones chi mi agatto Dislerradu'est prò me ogni consolu A sos tantos disgustos mi maltratto Et m'attatto de lagrimas pianghende Che tristu moribundu agonizende. Agonizende vivo notte, et die, E in d'ite astru chi fìa naschidu ! Rejon'hapo s'isclamo contra a tie, Oh! mala sorte a cantu m'has battidu Persighende crudele sempre a mie Pro esser in su mundu addoloridu, — 175 — Affligidu, penosu, et cauttivu, Oggetti! de tristura su pius vivu. Su pius vivu oggettu de tristura A dogn'hora mi podene jamare, Senz'isplendida lughe, nè giarura Sos chelos sunu prò m'angustiare, Si s'agattat muntagna gasi oscura Cun issa mi-cheria lamentare, Si maltrattare la solent sos bentos Che a mie sos tantos patimentos! Pro finis penas, dolos, et fastizos Già so rendidu a tota voluntade: Faghide deplorabiles consizos, Non tenzedas niusciuna piedade Pro jomper totalmente a sos disizos De m'ider sepultadu in brevedade Flagellade su coro prò accabbare Chi cherzo in manos bostras ispirare! — 176 — XL. DI GIO. MARIA PINTUS DI BOSA ,jyiGmsi ociotìT.q un éiod'ogob' A W. Fermezza della stima professala (Deghina glossa) De samben un'iscrittura Fatto prò t'assegurare Chi fidele t'hap'amare Finzas a sa sepoltura. Pro chi vivas in sussegu Chie eo amo a tie ebbia, De su coro, e vida mia Ti fatto totale inlregu, Lassa ajò dogn'arrenegu, Lassa sa discumposlura. Non vivas no in paura Già chi sa sorte nd'has tentu — m — De tenner prò istrumentu De sambene un'iscriltura. Pro chi cuntenta resteres, Ti fatto solenne volu, T'intrego su coro totu, Narami, ile plus cheres? A gustos, et piagheres Pius non cherzo pensare, Si non viver prò gustare A tie fin* a sa morte, Cuslu nodu tantu forte Fatto prò t'assegurare. Già chi sa sorte tenzesi De su trattu tou, e modu, Indissolubile nodu De t'istimare fattesi, Ogni fattu abbandonesi Pro ti poder cuntentare, — 178 — Pro me est fatt'a ti lassare, Si tue 'e veras m'istimas, Vive segura, e non limas, Chi fìdele t'hap' amare. Cale rocca diamantina, Cale superbidu iscogliu Resister dep'a s'orgogliu De ogni limba serpentina, Ogni tempest'e mina Batter depo a sa segura Senza mai fagher cura Ne de vida, ne de morte Si no prò te sempre forte Finzas a sa sepultura. "- '^ -vi- yhea- — 179 — XLI. DI GIUSEPPE ZICCONI DI TISSI L'ortolano, e descrizione dell'orto Cerfidu mi so fagher ortulanu, Ca pertoccat dinari tola chida. A tales de chi viva friscu et sanu Trampulinende sa povera vida. Ghie si cheret fagher parrocchianu S'ortalissia prò tolu est azzivida. Chie cheret revugliulu leare Benzat a s'ortu raeu a comporare. Cust'ortu non lu tenzo arrendamentu Si no chi lu prozzedo a parli paris. Babbu mi l'hat lassadu in testamenti! — 180 — A dare cantu bi hat senza inaris, Chie si cheret servire a intenlu A su barattu, a s'usu de Calàris, Senza inaris solu a piagnere In s'ortu meu agaltant cantu chere. In s'ortu b'hapo pinu, et b'hat zipressu Già dent haer intesu sa notissia, Non do niente mai ad interessu Ca non timo gastaldu, ne giustissia; Mancari parza un'nomine cumbessu In me no b'bat ingannu, nò malissia. Dai cust'ortalissia cando mancu Nessi su fittu meu tenzo francu. S'hapo francu su fittu, so attattu E vivo a pan'intreu, e non a fitta, Como chi ortulanu mi so fattu Est fazzile bogare bon'impitta Ogni ispezzia b'hapo, e riccattu Fuslinaja, aligarza, e chibudditta, - 181 — E sellarli biancu, porru, e napa, Caula in dogni tempus de sa Guapa. Bei tenzo una caula a fiore Ch'est dai zente ona apprezziada, Siolu a la ider est unu primore Forte, bianca, belfa, e auppada, Nde solene leare sos segnore Chi nde faghent a suppa, e insalada, E cando mandant issos sas leraccas Ndelis pieno coas, et bussiaccas. Custas teraccas hant unu difettu, Boza o non boza cherent a lis dare, Ca sunt in unas domos de rispettu Non se lis podet sa cosa negare, E deo puru de veru inchieltu Mi lasso s'ortu meu abbullinare, A bi lis denegare nd'hapo afleu, E si barattet su trabagliu meu! — 182 — Milu diana porrne in arroganzia S'essere ingratu, tirannia o Nerone, Hapendebi 'e totu in abbundanzia, Zucca longa, cugumene et melone, Ca s'ortu est tentu conlu, et dat sustanzia Dogni grassia de Deus bei pone (ponet) Piberone, lattucca, et rabanella, Indiria, cuppetta in sa murella. In sa murella b'bat dogni virdura, Prinzipalmenle de s'istadiale, Sa pigulosa b'est a messadura Bona prò cando dana servissiale, Bardu binzone prò s'unfìadura Chi sinde podet fagher cordiale, Et ervas de su latte chi bi hat nadu, Et cantas primazzolas nd'hapo dadu! In s'ortu bei tenzo una funtana Pro bier sos cansados et sididos, — 183 — Cudda beneitta abba frisca et sana Disizada in iscialos cs cumbidos, Algunos sinde morint de sa gana Chi nde perdent potenzias et sentidos, Et cantos bi nde benint a inie A bier de cuss'abba, notte et die! Finis b'hat ervas de butecaria, Ch'a Pisplicare non benint a mente, Bi nd'agaltades de ogni zenia Bonas chi curana perfettamente. B'hat prò tinzosos istrasinaia, Mazzapiogu, et lu do prò niente, Et aleras pius efvas de meighinas In s'ortu bi nd'agattant a duzinas » — 184 — Di Autore incerto. Sotto figura d'una rosa, canta gli inganni e le spine nascoste nell'amore. (Octava torradaj Sas ispinas de una rosa Leare impignadu fìa, Cando pura la creia L'incontro pius ispinosa. Appena custa jspuntesit Subr'ogn'atern fiore, S'infiammante bell»re Sa vista mia abbagliesit, Et in issa si firmesit Subitu a la cumtemplare, Cretende de l'incontrare Pura cantu e grassiosa. Custa in totu mi pariat Ve sos fiores reina; «. 185 — Ca no ischia ch'ispina Sutta sas fozas giughiat. Coniente mi cumparial, Creia chi iìt s'essenzia, Ma simil'a sa presenzia Non hat essenzia amorosa. D'un aspetbu penetrante Est dotada, e de colores, Cantos s'incontrant fìores, Non nd'hat unu simizante, Rosa digna d'un'amanle Su pius sinzeru e perfettu, S'esseret cantu de aspettu De indole generosa. Pro bona sorte unu die, 0 prò mala devo narrer, Su giardineri cumparrer Bido, e mirendesi a mie, Nesit, custa rosa a tie — 186 — Dai comò est dedicada, Non la det nè l'hat toccada Mai manu insidiosa. Tal'offerta in su momentu Chi proposta ni'est istada, L'hapo subitu azzettada Cun summa gioja e cuntentu, Creinde d'haer ottenlu Sa rosa pius delicada, Et poi l'hap' incontrada In inilli ispinas buscosa. Gustas ispinas però Fini poslas cun tale trattu Chi a su primu contattu No las avvertesi no, Ma solu cando mi so A l'isbucare atlrividù, M'abbizo chi rn' hat feridu Un'ispina velenosa. — 187 — Cust'incognitu azzidente Sos ojos m'hat fatt'alzare, E lénd'ad esaminare Sa rosa pius diligente, M'abbizo cant, 'e coniente De ispinas fìt girada, Chi sa vista s'est restada In la mirare paurosai. Mancu tandu mi lamentu, Ne zesso de l'islimare, Anzis a la coltivare Cun pius premura m'assento, De la render tantu tento Pura cantu peregrina Pro esser priva de ispina, E de fozas dovissiosa. A tal oggettu occupao Dies cant'hat in sa eluda. Bidu s'ispina naschida, — 188 — Subitu ride la segao, Ma cand'una nde ogao Ses e selte nde naschiat, Et poi s' ispina fìat Pius de prima numerosa. In vanu est ducas sighire Gusta rosa a coltivare, Est mezus de la lassare Dae per issa isprunire, Non penso pius finire Su tempus ch'hap'a durare, In cherrer fertilizzare Una piant' infruttuosa. Cando pura la creia L'incontro pius ispinosa. - 189 — XLIII. DI GIOVANNI LORIA DI ROMANA Canzone umoristica sopra la scatola di corno che gli criticavano (Ottava serrada) ' ' Pro unu comi lamentìi hap'intesu Ca mi lu cherent ponner a delitti!, Cale det esser cuddu cli'hap'ofTesu Boghende a tabbaccare unu corrittu? A mente sua cussu no hat cumpresu Ch'est unu corru che i su poddighittu, Pro onu corru zivile, e delicadu Mi l'hant cantos l'hant bidu malignadu. Malignadu mi l'hant cantos l'hant bidu Nendemi chi s-u corru est indezzente, — 190 — Si bi lis haere in s'oju ficchiihi M'hiant potidu narrer imprudente Ma lu julto in busciacca custoidu, E Togo cando m'est cumbeniente, Pro poder sas Segnoras cumbidare Dai su correddu meu a tabbaccare. A tabbaccare e su correddu meu Chie bi hat a ponner maledade? Malignare unu corru, no est impleu Cando si jughet prò nezzessidade, Cun totu si b'annuzat zenle arreu. Nende, su corru est troppu libertade. Liberlade non b'hat, e ne abbusu Già chi corno sos corros sun in usu. Già chi sos corros s'usant, e si trattant, Chie su corru m'gat a contraire? Pro custu corru in vanu s'arrebattant Si cun isse mi cherzo divertire, Iseo chi prò su corru mi mallrattant Sos chi su corru no cherent suffrire, — 191 — Sos chi suffrire non cherent su corru In segus silu ponzant prò afforru ! Lu juttant addaisegus afforradu Totu cuddos chi l'hant a dispressiare, Cuddos chi mai corru hana trattadu Los offendet su corru abbaidare, Pro pius chi su corru siat borinadu Corru ne mancu cherent nominare, Comente chi b'haperet grand'isfregiu, 0 puru chi b'haperet sacrillegiu. Comente chi b'haeret disacattu Asta narat su corru zente assai, Mirade si bos paret bene fattu De intrare su corru in cussu guai? Ateros faghent pius disbarallu Dende a su corru nomen chi no hat mai, A su corru li narant tartaruga, Disbarallu chi cheret postu in fuga. Tartaruga su corru mai istesit, Ma sempre corru 'e nomen, e fattura, — 192 — Ghie nomea a su comi cambresit Ignotat de su corru sa natura Mentras chi sempre corru si jamesit, E corru senza aggiunta, ne impostura, Corru senz'impostura, ne aggiunta Corru s'est giamadu in fundu, e in punta. 0 siat in punta, o siat in su totu, Est intesu, corru est su nomen sou, Est unu corru, lassade s'abbulottu, Niune battizet su corru de nou, Ne penset a su corru dare votu, Si su corru si leat a su prou Bidet chi sempre est corru forligadu, Ne s'est mai de corru cambiadu. Pro sa vida su corru est nezzessariu De su corru non s'hada mezus prenda, Chi odiat su corru est temerariu. Ne ischit chi su corru est una renda, Senza corru Rettore, ne Vicariu Non podet aumentare sa sienda, Ca su corru nos dada su sustentu, E senza corros nos mancat s'alimentu.