a I? R»vM«» in V a s Rimas da G. F. Caderas. -3C*P^As^ Coira 1879. Hitss & Hail. Hitz Ar I tail. Coira 1879. Eng:iadiiia. Sper il Lej da Staz. Un dutsch respir levissem mova, Da temp, in temp tieu pür cristal, Il vent d' la saira con te giova, Cur staungel tuorna dalla val. Seo Una gemma azurrina Est conturnó d' ün verd ané; Cô pos' in ura vespertina, Il solitari, tmuoss utsché. Eir eau cô pos, sper tia riva, E lasch errer 1' impissamaint I ialöntsch, däl&ntsch, inua viva La chera mia, dal sguard riaint. E sömg e sömg svanida era, Con melanconic, dutsch dalet, Fin cha la sair' intuorn impera E '1 sain da not am clam' a let. 6 La Mastralia. Ils bels foriers nun vez pü salds in sella; Lur tuns nun od leidezza derasand; Da noss giuvnets la chavalcheda bella 1 * Li nun exista! Neir il Comön Grand! Inua la pumpa dell' eted chi eira, Chi 'ns faiva quasi, quas' insuperbir? Perfin San Luca fô bain trida tschera, Tramett' al vent commoss pü d' ün sospir. San Luca d' saida, guarda ta valleda Smancher 1' üsaunza del bel temp chi fût; AI sun d' ün sain la glieud vain raduneda; E tuot intuorn, intuorn ais mût e sût! San Luca est sench? O fó chi tuorna 1' era Ch' ün giaiv' a Mastralia con bella tschera! San Luca ais il protectur dell' Entarima; el ais pittüro KÜn la bandera del Común. Gùn 1H07. San Luca in chamineda. Temerited ün sench in chamineda! l)a nossa val il protectur famus, L' Evangelist, o senchited smancheda, Ho per cumpagns sala ms .... ! verguogn' a nus ! 7 Ün tratt' il sench seo chosa fiimainteda ; El lô reposa per ün an inter; Be in December vain la charn saleda, In sa dimora quaid', al disturber. Un di del an, sulet, lossü Sameda, La gliisch del dl il grand po vair darchô, La senchited, da paiver profiimeda, AI nouv Landamma penda sur il chó! Mo tia gloria, cher, ais limiteda, 1 )archó la saifa vest in chamineda! 2fi. dim 1H07. La perdunaunza. A tuots perduna la clemenz' immensa D' ün Dieu sulet chi redsch' il muond inter: 1.a societed in perduner propensa, Stuvess adüna da bun cour 's chatter. Vus perduné! Perduna 'm, tü, o mamma, Scha bgerras voûtas lieu volait" nun fet! Bain facilmaing perdun' il cour chi ama, In ogni dir e fer cl ais perfet. l'erdun' il rich al pover chi sospira, l'erdun' il pover tres il rich offais, Smanchain il tiiert, il mel, 1' invilgia, 1' ira: s Perdun fluescha, viv' in nos pajais! Perdun' il prossem chi nel tschel ho spraunza O quaunt ais bella quaista perdunaunza! 24. Gfm 1867. Mortaratsch. Mortel silenzi, mort eterna Cô regn' intuorn a fer sgrischur: lie '1 tun tremend délia lavina, La vita sdasd' in sieu orrur. I >el vent il tschüvel ot rimbomba, Seo vusch d ün pövel trapassó Sur dell' immensa fruida tomba, Chi verda riva ho zuppô. Svanit la vita! Un Cadaver Da lamias bagn' il raz soler; La mort curuna l'ot fantasma: A sieu cospect iin stu trembler! Ün mer da glatscha, uond* a uonda; Ün labirint piramidel E sur dad el sortir da spraunza, lnfuond' in cour l' azur del tschel. 24. Lûgl 1870. 9 V increschentüna. Che pumpa granda, che magnificenza! ('ittcd plaschäivla, vasta zuond, Tribut at portan lu vair' art, la scienza; A te fluesch' il begl da tuot U muond! Superb il marmel vers il tschel eleva, Cluchers, baselgias a sdasder stupur; E tuot que taunt pürinemma nun solleva Il cour, chi larma, crida per dolur! Il firmamaint ais riaintô, pürissem, Ais transparent seo il pü pür cristal; ( ) mien pajais, o mieu pajais cherissem. Eau crid per te, per te ma chera val ! Tuot que ch' eau vez stupend magnifie quia Nun ho confrunt con la chesetta mia! 20. Gun 1X07. A plaz. Davaunt las chesas iis' in Engiadina, Cha giuvna.s, veglias, söglian 's raduner, La sted, cur l'ora, ais afiatt benigna, La schagn' alternan con il baderler. Quaist tribune! inapellabel tschainta [minchadi, lin l'ura del carre; In critichand scodiin il temp passainta E bgerras voutas sainz'üngün perché! LO Scha pass' iin ester, Ogni sguard as volva, Ed ogni laungia vers il nouv rivó ; Bain reramaing il tribune! assolva; Kir l'innozaint tres el vain condannô; Vain condannô per spiert da tschantscharia > I )(■] sexo bel bain tri d' ais la inania! •28. Güu 1867. I! tramegl da filadé. Cur cha d' inviern il vent ho vusch cridainta, E cur la naiv d id our vo 's mantunand; Cur cha la pigna d' ün bun chod containta,, Allur' il filadé vù s' almantand. Có veglias, giuvnas, figlias e fantschellas Sulettamaing, s' asgür, nun dann del pé, Las buochias evran, il battagl da qiiellas í'u sport as mova cu lur filadé! Nun scst, la tela giuvna ais promissa Col tel e tel, ch' iin disch, ün giuven scort; lie vis Bulina, her, CCMl una missa .....! Un vezza cler sieu bun hom ais mort! ..... L'uragli' am sclingia! ..... Sgür da me ün tschauntscha I O salva' m Dieu, dal four da quaísta launtscha! 26. Seltner 1867. 1 1 Mieu pajais. 0 mieu pajais, ma vschinaunchetta, O quaunt suvenz m'impais siin te' M'impais suvenz sün la diletta, Allô luveda nel vasché! (Jue ais la saira cha la brama Possauntamaing as fó sentir; (Jue ais la saira ch' tin bain ama Neis dis passos da rinverdir. Dumand' il cour con brama bgerra Vzaró mieus chers un di darchô? U chattaro sün estra ten a 11 pos da lunch desideró? Ungün respuond' alia dumanda! Usché sperand tir inavaunt; E volv vers te con brama granda, Mieu cher pajais, 1' impissamaint. I860. Üna saira nella val. I .a glüna s' ho alveda; In flor d' argent veleda Compera nossa val. Silenz' intuorn 's deresa; 1 .a glüsch da ches', in chesa 12 Vez clera splendurir. In la stüvetta iamma As tschaintan bap e mamma, Con lur amos infaunts. Il filadé s' almainta ; I 21 E quel an nun ais mê gnieu ! IC 1 la cus* aunch' hozindl! Ed il cher, il benedieu Sper tin'otr'as tegna sii! 12. Schlier 18 . . Tuot ais cher, tuot ais cher! Tuot ais cher, tuot ais cher, Ziicher e cafte! La massera observer Ogni d\ voul què. Tuot ais cher, tuot ais cher, Paun e charn e vin! Tienta rapps lin stu pajer Ün sulet quintin ! Tuot ais cher, tuot ais cher, Ovs e panch, dschambun; Un nun suoscha pii manger Xiaunch' im töch d'tschigrun! Tuot ais cher, tuot ais cher, 11 ehaschöl, il lat! Bunmarchô un pô chatter iîiuvnas da barat! 22 Tuot ais cher, tuot ais cher. E l'alach eir el! Un pajaiva be il preir, Uoss' eir il mastrel ! Tuot ais cher, tuot ais cher,, Eir perfin la mort! Al civil un stu pajer Taxa d' passaport! Tuot ais cher! Marider, Cur tuot cher ais có? Preferibel ais rester (iiuven fümautú! Tuot ais cher, tuot ais cher,. Ma eau cher nun sun ! Ungün co nun voul amer Veider marmuognun! 1877. La liberted da Stampa. O liberted da stampa meltratteda, Che bass adöver ün soul fer da te I Tres vila fetscha est tti inascreda, Alia calumnia servast da schabe! 23 Senchissem drett crodó aint in la belma ! Est servitur d' imincha testa d' vdé ! Disunuró tres eloquenza schelma, Chi am' il s-chür, seo il notturn utsché! Senchissem drett, chi in la bürgia at lova, Eau di vardet. un pô per tschert nomner: Ün verm schifus, ch' aint in stagnanta ova, Tres fled malefic voul tuot putrefer! O liberted da stampa meltratteda, Che vil adöver iin soul fer da te! Tres la vermiglia est tü degradeda E la vermiglia ün smacha suot il pè! 1877. II figl del vuolch. « Cur flurirô darchô la rösa, Ch' ornesch' ils munts da nos pajais, Fatsch quint allur' dad ir a chesa, Fer bella chamma, sco inglais.» «Eau già cumpret 'na rassa naira, Un ot cilinder glüschantó; Ün alv brastuoeh, cravatta naira E nairas chotschas he cumprô. 24 cStivels chi sgrizchan sco 'na gia, Chi peran dir: guardé 'm sun có! Pajet vainch schiltas 1' ura mia, Chi mê stet salda, saimper vo.» «Verquauntas he chainischas beilas. Con fodas bgerras sül davaunt, Duos grands buttuns, sco duos marellas, He per las mangias bain fer aint'» «E scha mieus mauns in fand sföglieda Sun melns sco ün bei chapun, Schi inguauntô, tres la valleda, Vö ir a spass am dand grand tun!» «II íigl del vuolch usché in gala Farô retuorn a sieu pajais; Bavand Vuclina, bun Marsala ban i stravair il chantunais.» ü bgcrs retuornan uoss' a chesa, Con bgerra sbroga e bger füni, Aint nel fazzöl odur da rösa Ed il salari? Miss a fümü 25 p El faiv' il liberel, Republican perfett, Fin cha nel naziunel ( 'ussagl el fut elett. El promettet hgerrun, A chi vuschet per el, A tuots Un bun bacun, Al chiiz ed al mastrel! Appainä fût al post, Giô Berna installé, Ans det pii fiim, eu rost, Il pied nun ho salvó! Chi bger promettet soul Prometía bun marchó! Stand usché be voul Gnir spei't bain ot plazzo ! San Peter, sur Samedan. Sunteri post sün quell' otezza, Dal pür solagl illuminé, Tu au' m' inspirast la tristezza, Ch'ün c hamp da pos m' ho inspiro 26 Tü perast porta sulagliva, Chi dett' access al lö beó ; Il port serain dell' otra riva, Inua diiraivla pêsch iin ho. All' Engiadina. Ma chera patria, Engiadina, Asil da pêsch a me priivô, Conserva saimper quell' alpina Simplicited del temp passu, Nu' t render scleva per plaschair A chi ais nair. Continua pür sün quella via Del saun progess già iniziô, I ,' indipendenza saja tia Coruna bella intuorn il cht) E bel sarô per te 1' avgnir Da nouv sorrir! Eau sun con te, o ma valleda, In bella e trid' ora, sgür! Tuot bain il tsçhel a te conceda, Quaist il giaviisch ch' eau vö t' offrir; Eau t' am, eau t' am, mieu cher pajais Engiadinais ! 18T4. 27 Zuoz. Tres pumpa vauna, cittadina. Tü bain nun briUast, cher löet, Seo una püra fiur alpina Un verd contuorn at curunet. Al pè da munts d'bellezza granda At chattast mieu loët priivô, Dad acias bellas hest ghirlanda, Ch' in tuott' la val chatter nu 's sô. Da Fortunat*) prüveda chima, Da Gian Travers"), eroe d'fier; Chi in San Luca"*) la divina Scrittür' ün temp volet musser. Sun quels duos grands fixand 1' öglieda Pratchain nus tuots il bon, il bel; O ma vschinauncha, zuônd ameda, In te domina spiert leel! *) Fortunat Juvalta, naschicu a Zuoz di 1». Avuost 1567 e mort alio di Marz 1664. **) Oían Travers, naschicu ncl 1483 e mort ncl 156a a Zuoz. ***) BaHclfiia granda in Zuoz. ^^■■■1 _28_ Cur chi vain naiv. Spessa naiv dau vez croder, Sco suvenz tar nus; E plaun, plaun as mantuner Nel zardin pumpus. La rechama sül röser Vario zindel, I )' innocenza deraser 1 lila voul il vel". Vzand naiver 1' impissamaint Vó sur munts e val, Vers il cher pajais riaint, Vers ma chera val. Am figiir ir schliesuland Giô tres laviners E cupichas bgerras fand, Sur e suot ils ers. Kau riviv nel temp beà D'innozaint giover, Tschiivel, chaunt e spensierù Am da schliesuler. Có bain bod la naiv vô our; Tuorn il vegl tarât! I le, fidand be sün mieu cour, Un nosch sömmi fat. Italia, December 187G. Dalöntsch. T' hest mc chatto sün estra terra Sainz' ün amih, sainz' ün contschaint? Nun hest pruvó tristezza bgerra A nún udir üngün bainvgnaint? Nun hest pruvó quel vöd, ch' ün prova As rechatter affatt suletf Quel led intim, ch' in cour as lova, Cur chi nu' 's vezza sguard dilet? Nun hest pruvó il led chi svaglia Nel cour il cling d' ün ester sain? Lontauna vusch d'ün eher somaglia, Chi sur muntagnas a te vain! Mê hest pruvó increschentüna? Allur' cognuoscher nun post brich L'amur, chi lia all'Engiadina, Chi da bgers ans nun la vzet brich! 1857. Per avair ün titul. Cur cha m'impais, ch'eir co ün fó La chatsch' a tituls vauns; IC ch' un ils brama cô e lo, Seo buna charn ils chauns! _30_ Cur cha m'impais ch' ün fó da tuot, Un titul per avair, Impromettand chavéis al bluot, D' müder in alv il nair! Cur cha m'impais, ch' ün oda dir: «Scha vus vuschais per nu-, Nun avaros mê as pentir, Saros containts da me!» Cur cha m' impais, cha per avair Iambida posiziun, Ün ho '1 talent da fer stravair, Passer il nôsch per bun ! Schi stu ruottüna exclammer: In nos pajais amó, Nun ais pü liber il vuscher, Seo eir' in temp passi i ! Ma 'I drett da vusch ais eir dvantô Da traffic ün oggett, Ch' ün porta uossa sül marchó E ceda con dalet! :;i San Gian. sper Celerina. Tranquil löet, eau t' am at vair la saira, Tres pallids razs d' la glün' illuminé; Eau t' am at vair al gnir d' la prümavaira, Cur il godet da verd t' ho curuno. Eau t' am at vair, cur cha 1' utsché as pina A fabbricher sieu gnieu nel vegl clucher, El porta vita aint in la r o vina; Da trills e chaunts fb I' ajer resuner. Sü neir otezza 1' utschein dechaunta, Algrezcha, vita iin duró avgnir; E gió nel bass d'la mort la fotsch tagliainta Pii d 1 Una Ilur tschunchet e fet mclnir. Staziun riainta d'pèsch ed armonía; Eir eau sun staungel e voless poser ! Be pochas fluors avet la vita mia E quaistas pochas gettan bod s-chanterl 1877. NT amast tU? M' amast tür Schi sun containt, Sch' eir in ma giloffa Nun as chatta al preschaint Cu il vent chi boffa. 32 Chüz eau sun, seo San Quintin, Ma bain poch m' importa, Scha tu voust da tieu courin, Cher', avrir la porta ! Bazs nun he, eau di vardet, Nun possed ünguotta! Be ün cour, eau dun mieu pied, Grand sco una muotta! Ün courun ch' ais res-chodó Tres possaunta flamma Ed ais dutsch e bain ziichrô, Sco il spech in gramma ! Ch' eau sun vegl que bain eau sè, Ma sun svelt tuottiina, Seo chi ais ün filadé, Giand intuorn adiina. Evra* m, chera, tieu courin! Evra, evra, evra! Aint allô avrô bod fin Dell' amur la feivra ! M' amast tü ! Schi sun containt, Sco fiiss perdunaunza; Evr' il cour ed eau loaint Chattarô ma staunza. 1859. 33 Fidaunza in Dieu. Scha eau sun chüz a clapper fb, Scha eau pii bazs nun he E fraida platt' in chadafo E dschieta pigna he; Scha il murütsch ho giast il vent E 1' archia nun ho graun, Scha mieu brastuoch ais del tschinchtschient E rassa, chotschas haun Diversas fouras cô e 16 : Schi brich vö m' aimanter; Chi ils utschels smancho mê ho, Nun volarô 'm smancher! 1SC6. TJjt&ls greivas. A ma mamma. Daspü quatt' r ans tii posast, chera mamma, J >aspö quatt'r ans nun od eau pü tieu pled! Invaun mieu cour, invaun mi 1 orm' at clamma, Nel spaz' immens as perd' il sbreg da led! Desert il tet, deserta la chesetta, Serró il cudesch da divin favler; II baunch ais vöd e mütta la stüvetta, Da quella chera, mut il dutsch tschantscher ! O tuot svanit! E l 1 orma mia priveda Da quella glbsch, chi l' cira guid' al bain, Retuorn 'a te, o mamma, cur veleda La not as stenda sur l'immens terrain. Unesch tieu nom all'oraziun serela, Urer mussettast tu cur eir' infaunt, Con Dieu tschantschand tieu sguard a me 's rivela In te 'm beand, eau serr ils ögls containt. 20. AvllOBt 1HÜ8. 38 A ma mamma. Tü nun est morta, chera mia, Al cour favella 1' armonía Da tieu dutsch pled! Tü nun est aint nel fopp d' la tomba, A me tieu clam dasper rimbomba: «Eau sun con te!» Be tia spoglia ais crodeda, Mo tia bell' orm' inimaculeda Nel cour resaint. Il ferm liam chi ans unescha, La mort pii sten consolidescha ; Chi 'ns voul spartir? Chamin tres vals e munts aquia, Con te tschantschand, tü orma mia, Reviv in te ! 23, Avuost 1864. Ona melanconica chanzun. La mamma grofl' in un chantun, La figlia fila, chaunta Bain melanconica chanzun, Sieu cour plain d' led s'almainta. 39 Spert vô intuorn il íiladé; La mamma ais sdasdeda: «Perche, di 'm chauntast, figl', usché Chanzun addulureda?» ««O mamm', il mélancolie chaunt 11 led del cour exprima; O cur cha el ais melcontaint, Ledusa ais la rima!»» ' lCst melcontainta, perche? di? Che me at maunch' ameda? . .» ««Am mauncha tuot! .... dalöntsch l'amih, Pürmemma m'ho smancheda!»» «Hain bod, bain bod el scriveró!» ««O vauna, vauna spraunza! Daspö duos ans el scrit nun ho, Mettet tuot in smanchaunza ! » » 27. Schncr 1R08. II Cipress. Tü vivast spe'r la s-chiira, fraida tomba, Seo verda spraunza d' ün serain avgnir! Inun be led, dolur intuorn rimbomba, Simbol etern da lamias e sospir! 40 Il vent cl' la saira dutschamaing movainta Tieus rams, exala l'ultim sieu respir; Il rosignol. in nota bella chaunta: «La vaira vita vó in tschel glüschir!» Tü sentinella, guardast la dimora, lima dolur e larmas vaun finir, Tü verd da spraunza, seo serain' aurora, Chi, tias füglias mê fó inmelnir? «L' Ktern, etern da spraunza püra, vaira, Mieu vstieu conserv' adün' in prümavaira!» 19. Oün 1867. La vaidgua. L'ajer greiv in la stüvetta, Ogni fnestra serred' aint; Ferm maled' ais la povretta, II respir la vain a staint, Inchaved' ais la masella Deila vaidgua, l'ögl stüzó; Flaivla, flaivla la favella, Roch respir affadiô. Con grand sforz e grand' fadia Tschainta ella sün il let, Clamrn' a se la figlia sia, Da ses ans blond infauntet. 41 «Guarda figlia il di declina I ,' ajer greiva, cher', accô! A partir ta mamm' as pina ... !» ccS-chüra not, o mamm', as fô!»» ««Perché voust partir, o chera, Me suletta co lascher? Dad our spess' ais la tschiera; Iii quaist temp nun t' azzarder!»» «Mieu viedi, figli' ameda, Nun am guida tres la val! . .» ««Fraida, mamm', ais la valleda; Spetta l'alb', il chaunt del gial!»» S-chüra, greiv' ais la stüvetta", Ferió s' almaint' il chaun dad our; . . . «Figlia, .... figlia .... ma diletta!» Disch la mamm': «adieu! eau .... mour I .'alba hell' ais apparida, Tuot as sdasda nella val; L'ammaleda ais spartida, Col chanter sonor del gial. 15. Schnor 1870. 42 Afflicziun. Eau vegn sulet tres la valleda; La not deresa s-chür zindel; Silenzius' ais la contreda; Üngüna staila brill' in tschel. Del nouv mulin l'immensa roda In tarda ura voul poser, Be il scruschir del vent ün oda. O cour, mieu cour, nun palpiter! Il tschel ais s-chür e s-chür' la via, Tres quela mouv il pass intschert; Daspö est morta, mamma mia, Ma semnda maina nel desert! Il tschel ais s-chür! La not conceda Al spiert oppress ün dutsch confort. Lau vegn sulet tres la valleda; Tuot posa! Vaglia be la mort! Eau sun sulet e sainza guida; Privó da stailas ais mieu tschel! La spraunz'in terra ais svanida! Il sain am suna funerel! October 1H07. 43 Che ais cordöli? Che ais cordöli? Tü dumandast, chera: Nel cour a guotts, a guotts la fraida mort! Seo spessa, bletscha, invernel' tschiera Iii tschunch' il fled ad ogni dutsch accord ! Transfuorm' il muond in landa sainza spraunza, Sco terra vaidgua da sieu vstieu festel; L'ais seo strasun da trista algordaunza, Sco foss' inguorda d' oter funerei ! El müd' il cour in ün vadret, chi dschela Eternamaing ¡mincha dutsch sorrir; II convertesch' in stretta, s-chüra bela, Inua reposan larmas e sospir! La vita fügia suot il ferm cordöli, Seo glüsch da lampa chi nun ho pü öli. 2. Avuost 18C7. Ün lod sincer. La mezzanot eau od clamer; Desert' ais la vschinauncha; Üngüna glüsch nun vez briller; Tuot donna, posa, smauncha! 44 Eau vegn sulet e bain nun sè Inu' il pass am guida; Il cour ais fraid, seo fraid vasché: La cher' ais seppulida! Chammin, chammin e da mieu pass Il suord strasun m' insgrischa! Kau vegn sulet e vegn a spass; I ,a not seo plomb ais grischa. Eau vegn, eau vegn infin cha' 1 sguard Un vegl clucher 's preschainta, Dasper San Gian am mnet l'azzard . . . «Cô siin il verd piir tschainta!» Ea vusch d'Un esser trapassô, 1)' ün spiert benign am clamma, Am tschaint ... La vusch am discli da «Bainvgnieu tar nus! Chi t' ama, «■Nun posa già in quaist sunter', [n oter lö ho fossa! Mo chi cô posa voul t' amer!» Un fraid am vó tres l'ossa. «Las fossas am! liest dit ün di, Tessieu pels morts curuna, Poët, dels morts est tu 1' amili, Chi pos' ün lod t' intima!» 45 Ün chaunt zuond trist udit allur', Patetic' armonía; Scruschir, dad ossa, con rumur, Colpit l'uraglia mía. Kan od quel chaunt aunch' hoz, seo her, Aint in mieu cour el sima; 0 lod dels morts, o lod sincer, Cher m' est tu sco curuna! Ils morts, ils morts, il fraid vasché, 1 )' un cher infaunt la fossa, Tres vus, tres vus ma lira be As sainta dutsch commossa! 23. LÜR] 18 .. Hè fam! hè fam! «Hè fam! hè fam!» con vusch cridainta Eau od infaunt dalöntsch sbregir. Mieu cour udind tel sbreg resainta L' orrur d'la fam e sieu soffrir. «Hè fam! hè fam! 0 mamma, mamma! O nun smancher cha 't sun infaunt! Do 'm paun ! Do 'm paun ! D' ün cour chi t' ama, Tü post glivrer il greiv turmaint!» 46 ««Nun hè pü paun! II paun ans mauncha Çjuaist hoz! Sperain, sperain damaun!»» «Damaun! Damaun!» ««II tschel nun smauncha, Cha nus soffrins co sainza paun!»» E ot rimbomba la staunzetta Del sbreg: «hè fam! do 'm paun! eau mour!» ««Damaun! damaun!»» disch la povretta, ««O dorma, eher infaunt, del cour!»» E 1' infauntet sfnieu crodaiva Nel sönn etern e s-chür d' la mort; La nouv' aurora indoraiva Sieu leiv immobil, fraid e smort! 21, Söhnet L868. II sain e la chanzun. 11 cling d' ün sain am port' il vent, El crid' ün mort confrer; Lossti nel god ün eher infaunt Sieu chaunt fo resuner. «Tü stust morir!» am disch il sun I )el sain, in trist accord. «T'allegr'in Dieu!» disch la chanzun, «Tres El avrost confort!» 1. October 1867. 47 30. September 1867. Las föglias crodan, ferm il vent suschurra E sblech as spand' intuorn il raz soler; Un vel' da led vestescha la natura, L'amant dalönsch 1 la pera uoss' vaidguer. Dal flüm s' eleva la tschiera spessa, Neis fopps deresa mantel funerei; La terra crida tres dolur oppressa; Las nüvlas fügian, sco s-charpô zindel. Eau vegn intuorn e bain nun sè la via, Cha me reserva l'avegnir zuppô. Il fled d' utuon s' insinua in 1'orma mia . . La priimavair' am chattaró darcho? Ad Un giuvnet. Nun host tii mè in nots d 1 inviern vaglió E lönch tscherchô il sönn chi at függiva? Mê t' est chatte- d' amur afiatt privó, Cur cha d' utuon 1'ultima flur moriva? Mê t' est chatto dasper ün eher amih, Cur cha la mort al tschel il destinaiva? Mê liest stuvieu abbanduner tieu vih E at stacher dad ella chi t' amaiva? 4 S Nun hest tu vis luver nel nair vasché Il bap, la sour, u amurusa mamma ? Allur' nun dir, giuvnet: «al muond nun hè Ungüna spraunz', üngüna dutscha brama!» 14. Favrer 1872. Adina. Kau füg il sonn, chi am dô paina, Be da trists sömmis tössgianto; Bain aunz chi spunta bell' aurora, He la valleda bandunó. Con la natüra tuot as sdasda, Utschels allegers vaun svoland, lis pitschens haun lur nudritiira, Per els lur mamma vo tscherchand. Bun Dieu! Perché nun he pii mamma? Eau nun possed ünguott' al muond! Eau nun avet nemain la chüna ... ! O led, o led nel cour profuond! Sun iin infaunt chattô siin via, Sun una peidra nel sunter'; Nun he paraints, nun he famiglia, Nun he amih con chi tschantscher ! 49 Eau nun cognuosch l'amur d'la mamma Ungün nu' m disch: «eau sun ta sour!» Be in baselgia-sun containta Ungün nu' m disch: «vô our dad our!» l'er me la porta 'là nu 's serra, Per me quel tet ais ospitel; Lô nun sun estra! Lo mi' orma Po libr' as volver vers il tschel. Aint in sunter' vegn con spraunza Da rechatter quel sench löet, Inua reposa mia mamma, Invaun flnuoss' il retscherchet! Qu' ais la vainchevla prümavaira, Cha crid' il cour adduluró! Vè mamma, 't spett siin quella peidra, Inua infaunt iin m' ho laschô! 17. Avrigl 1867. Sorrirs e larmas. Siin ma fnestra, siin ma fnestra As disegnan bellas fluors; Mo sun fraidas, sblechas, sblccluis, Sainza vita, sain/.' oduors! 50 Seo sorrir da chera spraunza Eau las ñx ... . e bod svanir Vó la pumpa passeggiera; Larmas fraidas vez glüschir! Ün sorrir! O quauntas larmas Crodan giô dal vaider cler! Quaunts sorrirs, pürmemma, quia Vaun in larmas as müder! 21. Schner 1867. Ün sallid deis trapassôs. Un oter an nel spazi immens svanescha, Ün oter an pürmemma trapasset; Del temp la roda cuorra bain in prescha, Ün disch: damaun ! e '1 di diggià passet! Nel vast sunteri pü d' na nouva fossa! Ün mantel alv cuvern' il quaid asil; O quaunts chi posan . . ! Pocha terra smossa Ricovr' il corp d' un esser zuond gentil! [n prümavaira, cur cha tuot reviva, Ün fled divin reviv' il champ da pos, I. a zarta flur chi nel utuon spassiva. 51 Salud ans port' in nom dels trapassós; E quaist salud, favella portentusa, Crider îo '1 — cour da mia povra musa. 31. December 186?. Perduna! O piglia 'm sii sco pcheder sun: Mieus fols, mieu Dieu, perduna! In schnuoglias crod avaunt tieu trun E clam: «buii Dieu perduna !> Scha grandamaing vers Te fallet, I'entieu mieu cour as sainta; E Scha im di mieu Dieu Slïiajichet, Perdun, a me consaintal Sco persa nuorsa lie errà .Sun fraida, noscha riva; Tiers Te pentieu hoz tuorn darcho, Armó da spraunza viva. 0 oda 'm Tu, o od' il pled, Il clam dell' orma mia! I'n est d' la vita, d' la vardet 1 .a splendurainta via! 52 Sulet eau mouv il pass intschert: O sajast Tu ma guida! Eau tscherch 1' oasi nel desert In la chatter me guida! Eau transgredit piirmemma zuond, L'*arröv del cour Tü oda! D' ün pentimaint sincer, profuond La vusch, mieu Dieu, exoda! H. Favrer 1868. Dumanda c resposta. «Di 'm chi dô vita, di 'm chi mè t'inspira, Quels vers chi crodan con eguel resun? Di 'm, chi eleva da quaist muond ta lira, L'accord'al chaunt, a dutsch'inspiraziun ?> ««Il cour sulet, il cour ch' in se rinscrra: Leidezza, led, dalet, dolur, sorrir; Il cour umaun in se ho tinta bgerra; Che ch' el contain, chi po mê definir?» > 26. November 1807. Ave Maria. Ave Maria, infaunt dalöntsch resuna! Bandun'il muond e volva't vers il tschel; Un dutsch repos a tuots 1' Ktern conduna, Preserv' a nus, il prossem d'ogni mel ! 53 Ave Maria, giuvnett' al cour resuna: Cha tuot al muond preschaint ais passagger, Seo la ghirlanda cha tieu chô curima, Ch' ün boff del vent dandet vo a s-chanter! Ave Maria, o vegl tieu lung viedi Giaró bain bod in Dieu as accomplir! Saron las larmas da tieus chers rosedi, Nell' ura extrema da tieu esch soffrir. Ave Maria, solenna ais quaist' ura! Natiir' am pera dir: prosterna 't! ura! Italia, 1867. > Dal s-chiir al cler. Perché stu 1' horn servir? Un Dieu s-chaíiva Sieu primogenit liber! Servitud Nun imponiv' ad el ! El il dotai va Da spiert sublim, da cler savair, virtiid! Schi, I' hom ais liber, sco il fliim chi scuorra, Seo '1 piz otissem, liber sco '1 vadret! Sco il chamuotsch, chi sassa, munts percuorra, In terr' üngün dal render sclev ho drett ! L 1 insect periin a liberted aspira, La randolina ama 1' ajer piirJ L' utsché in chabgia liberted sospira E chatta sieu destin bain trist e dür ! 54 Il pled ais liber, libra la favella E I' hom ais liber in sieu fer, agir! La volonted nun ais d' üngün fantschella ! L' Etern sulet stuvains nus obbedir! E I' hom, da Dieu la pü sublim' essenza, Il render sclev, inchadagnô, perché? Perché al muond régner voul prepotenza, Voul liberted serred' in Lin vasché ! Perché ch' ün ama cha il spiert smartschainta Privó dad ajer, seo la povra nur! Perché ch' ün voul, cha il cour in se standschainta La cretta, spraunza e la fé, l'amur! Perché il s-chiir la clera glüsch nun ama! Mo seo vulcan la glüsch ün di 's faro ! «Tü liber est!» la vusch da Dieu proclama; Chi dorm'ün di tres quell' as sdasdaró! Seo giô dal munt dandet vain la lavina E mort deresa sün sieu lung chamin, 11 god antic in ün momaint ruina In dannagier nun chatta pü confín, Ün di, tremend il pövel as solleva E la chadagna croda da sieu pè; La liberted ün chaunt a Dieu eleva; 11 s-chür svanescha tres la glüsch d'la fè ! 0. September 18C7. Treid.xxcziu.ns. Vive la république! (Suainter: Herwegh.) Munt a munt, iin fo sulet Gliisch' intuorn a me; Ün di flamma consümet [lion usché! Üna chesa vez fumer, Un asil real; Con vusch ferma vö clamer, Traunter munts e val : «Vive la république!» Sencha gliisch e pür vadret, D' liberted cuschin, Raz chi bütsch' il cler lejet, Spelma sainza fin ! Nel pajais, chi svizzer ais Sbass' iingiin il chó! Raig ais pgni çhantunaisl Ed eau clam darcho : «Vive la république!» 58 Ferai' arineda cô ais bain, Mê nun soul trembler! Scha ofiaisa ella vain Sô as vendicher! La chadaina ch' ell' avet, Ais bain dutsch il dir, Ais ghirlanda da vadret, Chi vó straglüschir : «Vive la république!» Seo gnit Venus our del mer Richa da splendur, Fluors dal leih vez s' elever Fin I' ottissem ur. Giuvna Svizzra, guarda bain, Cha ùngun nel bal, S-chaunt' il piischel, chi contain Rösas délia val! «Vive la république!» Sun la spelma fabbrichet Dieu sieu taimpel bel, E la spelma mê tremblet I )' vaunt il spiert rebel ! Traunter có e traunter 16 Chat be una punt, Liberted da spelm' ais cô, Temm' üngün confruntl «Vive la république!» 9. September 1867. 59 La randolina. (Suainter: Lamartine.) Perché am s-chivast, randolina bella? O vè, reposa 1' ela sper a me! D' ün cour chi t' ama oda la favella; Sun pellegrin sco tu! . . . tar me, o vè! Be il destin in quaist desert ans lia; Nun tmair, tieu gnieu pür forma sper a me! A tieu lamaint s' unescha 1' orma mia; Sun bandunô e tet patern nun he! Est tü sco eau dal tet patern s-chatscheda ? La sort crudela t' ho colpid' usché? Per te ma fnestra, chera, ais pineda; Sun exilio, o vè, o vè tar me! Per tieus pitins, chi temman la tschiera, Nun liest tü launa per il gnieu tar me? Tres mieu respir ils s-chodarô, ma chera, Ma mamma pitschen am chüret usché. Da Frauntsçha vezzast tü cogió la riva, Quel tet amo chi s' ho aviert per me? O port' alió ün ram da spraunza viva; Eau sun, sco tü, ün miser, pov'r utsché! _60 Nun am complaundscher, scha la tirannia Da mieu pajais serró ho L 1 üsch per me! Per rechatter da liberted la via. Eau svoul al tschel, eau svoul a tschel con te ! 15. November 1867. II salud d' Un mort. (Suainter: Bernhardi.) «Giuvnetta bella, zarta rosa, As salüder stu hoz da cour, O perdunè, scha eau finuossa Un cher saliid nu' drizzet our!» ««Am salüder?»> disch la giuvnetta, ««Chi mê sün me pó s'impisser?» » «Un vegl amih, Enrico Heine!» ««Mo Hein' ais mort, Signur mieu cher!»» «Bain sè eir eau cha Heine posa, Ungiin nun voul que contredir! Vardet piirissma, ma giuvnetta, E brich manzögna ais mieu dir.» «In chaunt zuond dutsch, cha '1 cour commova, O chi quel chaunt pô mê smancher! Disch el: cur vezzast Una rösa, Di ch' eau la lasch bain salüder!» (¡1 Retuorn. (Nuainter: Hoffmann von Fallersleben.) A te tuorn, o me chesetta, Tet patern, eau tuorn darchö! 11 dalet alió ni' aspetta, 11 plaschair il pü priivó. Ló ais I' üert con sa verdura, Traverso dal cler ovel : Suot il bösch, chanzun zuond püra, Lodoletta volv' al tschel. Sun rivo e batt sün porta, Üngün oda mieu river! Ma famiglia cher' ais morta, Abitescha nel sunter'l Ils paraints e quella chera Nun sun pü nel muond preschaint; Chi confort e vita ni' eirá Nun am pô pü fer bainvgnaint! Mort' in cour ais uoss' la spraunza : Sainza ell' il muond desert ; Pêsch avró in fraida staunza Nel sunteri frais-ch e verd. 62 Arröv notturn. (Suainter: Goethe.) O tü chi est supern' essenza, Doluors, anguoscha sest quieter, A chi, chi dobblamaing soffrescha Confort, surlevg Tü voust duner! Eir eau sun staungel d' mela vita; Misericordia in mieu faller! T' arröv, o Dieu, a me riduna La pêsch, ch' in pet am saint mancher. Etelka. (Suainter: Petöfi.) Nun' vess amó quel aungel cur vivaiva, Seo ün sorrir pürissem del azur, Schi '1 vzand sül let, cur mort l' inanimaiva, Avess ad el dunù ma vit', amur! Quaunt bella, bella nel vasché posaiva! Seo ün colomb sclerieu d' ün raz del tschel; Seo üna rosa, cha la naiv bütschaiva, Seo I' innocenza in sieu vstieu festel ! Marz 1808. 63 II paster. (Dal tudais-cli.) II paster chaunta sü nel ot Un chaunt tristissem zuond; Sa vusch as perda aint pel god, Sdasdand ün led profuond. Que ais la vusch .d' ün cour malo, Chi spraunza pü nun ho, D' ün pov'r infaunt abbandunô, Ch' al muond sulet có stô. Per me, per te, infaunt zuond eher, Il tschel sarô serain, Cur cha nos cour giaró poser In quatter assas d' lain. O chaunta pür tieu eher coral, 1 Infaunt d' adversited ! Las stailas brillan sur la val, Sorrir d' eternited! II vegl e la mort. (Suainter il francés.) Un vegl chargió dad ans plaun, plaun portaiva Vers sa chamana, d' lain im bun mantun, II pais zuond grand il pover fadiaiva; E stanglantb el eira, schi del bun ! ■P?" 64 Dandet el croda e con el la lai na In ün ovel dad ov' affatt privô, El fô fadia, tainta, siiia, paina, Per as charger d'la laina spert darchô. La forza '1 mauncha! E che mè fer? El clama La mort in sieu agiid . , . . ed ell' ais cô ! Lisch, fand intuorn bain ferm scruschir la ramma: «Voust gnir con me? Hest tieu fagot pinô?> ««Na auncha, chera! Piglia't be la paina L' am giider sün la spedla quaista laina !>> SUsom Un munt otissem. (Suainter: Heine.) Susöm ün munt otissem Sömgia iin pin sulet; Un fraid linzöl da glatscha Cuntuorna il povnt. El sömgia d' una palma, Dalöntsch nel oriaint, Suletta, trista, miitta Süsom ün spelm arsaint. 65 TU est bella, chera mia. (Suainter: Heine.) Tü est bella, chera mia, Püra tü seo flur usché, Dutscha saint melancolía Aint nel cour, guardand sün te. Sün tieu chù ils mauns am pera, Cha posand stögl' exclamer : Cha Dieu vöglia saimper chera, Püra, bell' at conserver. Mien cour sUI munt viva. (lmitaziun da Burns.) Mieu cour sül munt viva, Mieu cour nun ais có, Mieu cour sper te viva Spe te ais beô ! 0 cher' Engiadina, Armonic dutsch pied! Al scruosch d'la lavina S' hispir' il poet. 1 );i munts curuneda Sco liber chaste. Tü bella valleda, Mieu cour ais con te! lili Del En 1' uonda clera Dalöntsch od mugir; Resaint da ma chera Del cour il sospir. Mieu cour sül munt viva, Mieu cour nun ais co, Sul munt el reviva, I >olur pü nun ho ! Cur not as deresa Fi > elas 1' immaint, Retuorn' alla chesa I >el tet ariaint. Damaun! (Suainter: Victor Hugo.) Un pô crider, ubbain eir rir, Ungün nu 't fb tschantscher, Ungün tieu maun nun sô avrir Fin I' ura và suner. Fantasma mût dasper' a nus, Sumbriva nossa, giast mascrô, Compagn sün via silenzius, Damaun, damaun, tu vainst nomno ii; Pêsch. (Similiter: Heine.) Nel piir azur il raíg del di brillaiva Dad alv-rösinas niivlas curuno, Sco transparent cristal il nier posaiva, Il vent doriniva in sieu fuonz zuppo Eau penseras in mez d' la nev tschantaiva, Snianchand la vita e sieu temp preschaint; In majested, dandet davaunt me vzaiva Il Redentur, il Figl del Tuotpossaunt. Un abit alv, seo pura naiv vestiva E s' inultraiva sur la terr' e mer, Sen im gigant. Sieu chô nel tschel gliischiva. El benediva terra, vais e mer. [mpe da cour aint in sieu pet gliischiva 11 raig del eter splenduraint e bel; E quaist grand cour a terra, mer cuviva Be razs da grazcha e da bain reel. Viviiichand il tuot, S-chodand la lena La glüsch divina 's deresaiv' intuorn. E tuots ils bains cha ell' in se rinserra Seo 'n prümavaira faivan cô retuorn. Clinger da sains, me pii udieu in terra, Biitschaiva 1' ajer con festel resun, Commossa 1' ova da leidezza bgerra, Ot respondaiva a quaist dutsch strasun Tres dutsch respir da flaivla, flaivl 1 arietta Las velas s' evran e la nev vo spert, 68 Approd'in riva d'üna terr'eletta; Citted pumpusa vez sül tappet verd. Citted da pèsch! Citted silenziusa! Tuot tascha cö ! Dalöntsch il suschurrer I II tun d'la vita viva, rumurusa Nun vez eau co. O pêsch, tesori rer! Tres las contredas glieud in alv vestida Ir vez, portand in maun d' oliv' ün ram, 1 )a tuots la buoch' ad ün sorrir scolpida, Paraiva dir ad ogniün: ceau t'am!> E s' inscuntrand as daivan ün' öglieda D' amur fraterna e d' abnegaziun ; 's bütschand sül frunt passaivan la contreda, Volvand al tschel arröv da mistic sun. E '1 cour immens intuorn sieus razs versaiva Da spraunza viva, da perdun, amur; Sieu saung pürissem sur da tuots crodaiva. E tuots clamaivan : < lod al Redcntur ! > iA Gesu lod!» udit clamer e 1'uonda Quaist clam dalöntsch, dalöntsch fet resuner. Eletta riva, tü da pêsch, o spuonda, Tü est e restast mieu giavüsch pü eher! 7. Güll 1888. 69 Memma tard! (Suainter: Moore.) Vó nu 'm rumper il sónn e la calma, Schappür calma mieu cour pó chatter, Cur cha sprauiiza, amur, giuventüna Vaun svanind, per mê pü nun turner ! Alla föglia s-chanted', inmelnida, Cur 1' utuon daspö lönch ais passó, Chi pó render il verd e la vita? Chi pô der 1' odur persa darchô ? T' avess eau inscuntreda, ma bella, Nell' eted ch'ho be fluors per ogniin; Quel sorrir chi ta vista infitta Vess rendieu propizi il destin ! Memma tard, vi al tschel splendurainta Püra staila per me apparit! Tres ils vents fett' in tocs ais ma vela E la barcha nell' uonda sparit. Eau per Unguott'al muond vivet! (Suainter: Siebel.) Hest res-chodó da püra flamma Sün quaista terr' iin cour sulet? Hest tu in led, u in leidezza Un cour amant serró al pet? 70 Vivet tieu cour in armonía Con oter cour iin di sulet? AUur' nun dir, con grand' fadia : «Eau per ünguott' al muond vivet!» Passö e preschaint. (SuainU'r: Victor Hugo.) Ün stram chi 's tschuncha ais la spraunza. Ho Dieu noss dis, infaunt in maun; El ils divida, parta, sainza And consulter il pov'r umaun. Bain spert as plia intuorn la roda, Il fil d'la vita tschuncha eir. E tuot dalet, leidezza croda Suot pocha terra nel sunter'! Avaunt Un temp, o craja' m chera, A me appariva d' glüsch l' avgnir, Sco iina staila messaggiera Da spraunzas bgerras e sorrir! Mo uoss' iin vent, chi mort respira, Zoppet I' azur suot vel' da flor. Infaunt, t'unesch'a chi sospira, A chi plajô ho ferm il cour! 1. Lü(?l 1868. 7 i Excelsior. (Suainter: Longfellow.) Tres üna val tiáiVus' alpina Un giuvnet vô. Il d) declina Davous il piz del ot vadret. Sün sa bandera sto il pled: Excelsior! Sün sieu bel frunt dolur as tschainta, Sa nair* óglieda ais glüschainta; Intuorn ad el suschurr' il vent Un clam pii pur del pur argent: Excelsior ! Pii d'iina gliisch a sia vziida 's preschainta, d'ir suot tet l' invida ; Cossù brillant ais il vadrel Ed el sospira vers sien tet: Excelsior ! «Nun ir siil ot in ura tela!» A'l disch un vegl; «l'or' ais fatela! Il vent suschurr'a fer sgrisehur!> Cô tuna der dal pür azur: Excelsior ! Giuvnetta bella, dutsch il clama: «Cô posa, cher, mieu cour bain t' ama 11 giuven, crida, crida zuond; Intuorn ad el disch sun profuond : Excelsior! 72 «O guarda bain cha la lavina Nu' t serra, port'in sa ruina!» Il disch un contadin; mo el Chammin' udind suner dal tschel: Excelsior ! Cur 1' oter di a prüm' aurora, Nel grand convent clinget sonora La vusch dels frers, allur' s' udit Repetter cler nel ajer müt: Excelsior! In mez la naiv il chaun chattaiva Il giuven mort, el aunch' avaiva Aint in sieu maun il pür stendard, Sül quel glüschiva bel al sguard : Excelsior! Dali' alba nouva indoreda Ais sia fatsch' inanimeda E gió dal ot strasuna pür, Sco d' üna staila il sorrir : Excelsior ! 26. Gün 186«. Addieu. (Suainter: Byron.) Addieu! addieu! Sch' eir per adüna, Schi stu tuottün' addieu at dir; Scha eir tieu cour mê nu 'm perduna Eau t' ödier nun poss per sgür! 73 Scha quaist mieu pet, sül quel la saira Suvenz posó hest tieu bel chô, In sonnolenza dutscha, vaira Tii lam repos hest rechattó, S' avriss dandet in tía presenza E 1er podessast tü loaint, Allur' sgür' vessast tü evdaunza, Cha mérito nun he tieu plaunt! Dal muond sarost (chi so?) stimeda Sur mia dolur te vzand sorrir, Mo tres ün lod sarost blesseda, Chi oter cour in toes fó ir. Scha eir ma transgressiun fût granda, Schi' 1 cuolp stuvaiva forsa der, Chi tres sa bratsch' am fet ghirlanda E sten sül cour'm volet serrer? Scha eir 1' amur bain bod declina Tuottüna stust tü bain savair, Da divorzier duos cours üngüna Umauna forza ho '1 podair ! Tieu cour ch' el saja eir plain d'vita, Cha mieu pür saja d'saung bagnô, Ad amenduos la melavita Disgiunts dad esser saimper co! Zuond dolurusa ais la paina, Pü eu il plaunt sün fraid vasché, 1 >a vair cur l' alb' in tschel seraina, Nos let vaidguô pürmemm' usché! Voust tü, cur nos infaunt cumainza 74 A custabger, ad el musser A clamer: «Bap!» quel bap, chi spraunza Mê pü avrà da I 1 abratscher! Cur el 't fù cleg e bütschs at duna, T' impais' aliara eir sün me. P2au at giavüsch da cour fortuna, E sfortünó sun sainza te! Ed haun sieus tratts ün po sumgiaunza ('on quel cha Lu nun voust pü vair? Allur' d' mieu cour la pitschna staunza Saró commossa tres plaschair. Mieus fais cognuoschast bain avuonda, Mo na I' anuir, ch' eau saint per te! L' intera spraunza mia as fuonda In te ; dalöntsch eil' ais con te ! Resentimaint chi nu 's comprenda, Superb, alter chi mê pliet, Davaunt te plia, sclev as renda Avaunt chi uossa am sbüttet! Tuot ais passô! La vusch svanescha, La vusch gnid' our dal fopp del cour; Ungüna forza confinescha L' impissamaint cur voul gnir our ! Addicu ! StO bain til ! La leidez/.a Pigliet comió da me! Disgiunt Da tuot il muond, co in tristezza A me bainvis 1' extrem tramunt! 1857. ?:» Me Un impissamaint ledusamaing turmainta. (Suainter: Petöfi.) Me ün impissamaint ledusamaing turmainta D' stuvair morir siin lams cuschins in let, Seo solitaria flur chi passa vi, schmartschainta, Ch' ün verm zuppó la risch plaun, plaun magliet; Stiizer sco gliisch, chi svampa vi, declina In mez d' la slaunza solitaria usché; Tel' mort da disonur, o Dieu, nun pina, Tel' mort da snöss, o nun duner a me ! Serenada. (Suainter: Goethe.) Siin lams cuschins, in sömmi, Un cuort ascult dô tii A mieus accords dall' arfa: Dorma ! che voust dappü? A mieus accords dall' arfa L' eter stailô cossii Il sentimaints consacra; Dorma! che voust dappü? L' etern sentir m' adoza, M' appiira saimper pii Our dal truscher d'la terra; Dorma! che voust dappü? 76 Our dal truscher d' la terra Disgiunt m' hest memma tü, 'm bandind nel frais-ch aquia; Dorma! che voust dappü? Bandieu nel fraisch m' hest chera, Sömgiand be m' odast tii. Sün lams cuschins, o bella, Dorma! che voust dappü? II raig in Thüle. (Suainter: Goethe.) Ad eir' ün raig in Thüle, Fidel fin ch' el spiret; Al quel morind sa bella Ün calisch d' or dunet. Prezius per el quel eira, Svödaiv' in tuot tramegl; E cur Our d' el bavaiva Glüschiva d' fö sieu ögl. Cur gnit si' ur' extrema, Als sieus el tuot laschet, Citteds d' sieu vast domini, Be 'I calisch 's reservet. 77 Cu 'Is cavaliers a maisa, Volet il raig 's chatter, Aint in la richa sela, Chi guarda sün il mer. Ló staiv' il svödazenas,*) Fin I' ultim fled bavet E 'I calisch sench nell' uonda Cun cour containt büttet. 11 vzet croder e baiver, Svanir in fuonz il mer; Pü guot our d' el bavaiva Serrand ils ögls al cler. *) „Svödazenas" pled druvb da J. Martin in sia pocsia : „in fesia da vus" ed equivalent a „Zecher". Leonora. (Suainter: Bürger.) Our da sömmis greivs sdasdeda Füt Leonor' al gnir del di : «Hest Guglielin la fè snajeda, Perché taschast? mort est tü?> — Cun il raig Friedrich partiva E suot Fraga el 's hattet; Chart' üngüna d' el nun gniva, Sch' el ais mort üngün quintet. 78 Staungel raig, imperatriza Deila guerra, pêsch ün fet; Clingia sur ils munts, la pizza Pêsch, concordia, dutsch dalet! Tuorn' a chesa ogn' armeda Inno d'festa intunand, D' püschels verds bain infitteda, Tres la val vô ot güvland. Ogni via tres glieud stechida, \ r egls e giuvens sun tuots cô, Salüdand la chera vgnùda, D' ün paraint, d' tin fig] amô. «Dieu ludó! Est darcho quia?» Od' ün spusa ot clamer, Per Leonora, ch' ais sün via, Üngün bütsch, .salüd sincer! D' ogni vart la povra cuorra, Tschercha nouvas del amó, Ma üngün, I tica la soccuorral Nun só dir inua sarô. Cur I' armeda füt passeda Sieus chavéis gliischaints stret our E cun fatscha sfigüreda La crodet, sco ruot il cour. Cuorra tiers la mamma: «Chera Dieu cun te! che hest infaunt? Che conturbla tia tschera, 7!) Ch' inschUrit tieu sguard riaint?» «Tuot passet, passet, ma mamma, Poss' il miiond in tocs croder! Fût ingiist il tschel, ein ama, El volet del tuot smancher!» «Un Bap nos», di d' cour, ameda, Volv' a Dieu arröv sincerl ( 'raj' il tschel nun t' ho smancheda, D' el be bain tü post spererb — «Mamma, mamma, vauna spraunza! A me Dieu mè bain nun fet! In baselgia, in ma staunza, Che I' urer mê am giidet?» iGüda Dieu! eh'in el s' aflida; iSè ch' el güda sieus infaunts ! Piglia I' ostia benedida, Ell' allevgia tieus tormaints.» «Mamma, mamma ma ferida Ungün' ostia pà guarir! I Fngün' ostia benedida Pô vivaints ils morts fer gnir!» — «Taidl' înfaunt, sch' in Ungaria, II tus hom rumpet la fè, Otra duonna fand la sia, El mè degn nun fût da te! Smauncha '1 pür, sch' el t' ho tradida; Cur vain t' ura del spartir, 80 L' orma sia dal corp sortida, Pel spergiir avró soffrir.» «Tuot passet, passet, ma mamma! Que ch' ais pers nun tuorna pü ! Be la mort ami' am clama! Mê 'vess vis la glüsch del di! Serré 's sü mieus ögls adüna! Not etern' intuorn a me! Dieu 'm smanchet, bunted iingiina Nun avet el mê cun me!» — D'mezzanot muntet in sella. Our d' Boemia vegn per te ! Ais già tard, ib spert, ma bella, 82 Vè dalun, dalun cun me!» «Mieu Gugliehn, vè aint aquia! Boft' il vent zuond ferm nel god! Vè in chesa, orma mia, Sün mieu cour avrost tu chod!» «Lascha pür cha '1 vent s' almainta, Lascha '1, chera, pür tschüvler! Mieu chavagl ho vögl' arsainta D'ir davent, nun voul qui ster ! Vè, ün sagl e bun viedi Davous me, sün mieu Morel; Vains da fer ün lung viedi, Per river al let nuziel.» «Lung viedi! uossa suna L' ündeschevla ura d' not E dalöntsch il cling resuna. Riverons nus quaista not?» «Guard' intuorn, la glün' ais clera! Spert sco '1s morts volains trotter! Aint nel let nuziel, ma chera, Te aunch' hoz vö eau porter.» — «In che lö liest ta chambretta? In che lö il let spunsel?» «Bain dalöntsch, ais fras-cha, stretta, Ses assettas, ün linzöl ! » «Per me post liest tü?» «Amed: , Per tuots duos! Sü, eher', ün sagl! 83 Dels chambrers la grand' brajeda Spetta nus! \'c sül chavagl!» E la bella spert muntaiva Siil chavagl superb e rer; Cun sieus mauns zuond zarts branclaiva Sieu fidel e brav guerrier. Il chavagl galopp' adüria, Spruna geschl' il cavalier; Sprinzlas d' fö, da crapps ruina Accompagn' il galopper. Da lur sguard dandet svanescha Pro, champagna, truoch e munt; lu vertiginusa prescha Scruoscha eir pu d' Una punt. «Temmast tü? La glün' ais clera! Urra 'Is morts saun spert trotter ! Tü dels morts liest temma, chera?» «Na! ils morts laschain poser.» Trist ün sun, ün chaunt resuna; Che quels corvs svolazzan lô? Il sain plaundsch', a mort el suna: «Un interr' ün trapassó!» Funercl dandet compera Sün la bara il vasché lùl il chaunt ch' ün oda pera Chaunt da raimas trist usché. 84 «Mezzanot e vus in fossa Lovaros il corp del mort In chantand! Ma spusa uossa, Alla nozza legra port. Vè coluster, que fô prescha! Spert barbott' il chaunt nuziell Vè tü preir e benedescha D' ova sench' il let spunsel ! » Sun üngün. Svanit la bara, Eseguieu gnit sieu comand, I )avous el ogniin 's prepara D' ir, fantasmas sumagliand ! II chavagl galopp' adüna, Spruna, geschl' il cavalier; Sprinzlas d' fö, da crapps ruina Galoppand vô sollever. D' ogni vart bain spert scompera Munts e bos-cha, pro, frus-cher; Passan vi, seo la tschiera, Las citteds, vschinaunchas eir. «ïemmast tü? La glün' ais clera! Urra' ls morts saun spert trotter ! Tu dels morts hest temma, chera? «Na! ils morts laschain poser!» — Sper la fuorcha coggió, guarda, La niarmaglia voul soter! (îio dal ot la glüna guarda 85 Cu ün rinch la voul former. — «Co marmaglia, t' avvicina! Hoz am stust tü seguiter! Cur ch' eau vega cun ma spusina Aint in let, stust tü soter!> — Davous el vain la marmaglia, Tuot intuorn la fó scruschir; Ramadam fo la canaglia, Cha il cour fù insnuir. Il chavagl galopp' adüna, Spruna, geschl' il cavalier, Sprinzlas d' fö da crapps ruina Galoppand vô sollever. Que ch' argenta bel la glüna Vô svanind, dalüntsch svanind E las stailas üna ad üna Vaun dal sguard dalóntsch sparind. «Temmast tü? La glün'ais clera! I ría 'ls morts saun spert trotter! Tü dels morts liest temma, chera?» «Lascha, lasch' ils morts poser!» «Mieu Morel! il eial ot chaunta! o Bod rivos a nos destin! Craj cha 1' all)' ais hod ardainta; Volva giô vers quel cortin ! Nossa cuorsa ais complida! 86 S' evra uoss' il let nuziel. Chavalchet eir sainza guida, Chi culs morts chavalch' eguel?» Uoss' as slauntsch' in tuotta forza Vers giattrera granda bain. Tres geschleda ferma sforza Il chadnatsch chi serro tain. Co la porta tuott' intera Scruoscha, s' evra in sgrizchand E la glün' argenta, sclera D' plattas, d'fossas numer grand. Miiravaglia zuond sgrischusa, Il coller del cavalier, Crod' in tocs dasper la spusa, Marsch ais el. Che dubiter! La chavlera sia svaniva E la creppa nüd' ais co, Sieu bei corp skelet bod gniva;. Fotsch, clessidr' in maun el ho! II Morel drett sü as leva Butt' our d' buocha fö arsaint; Il terrain, bagnô d' sa beva, Il travuond' in Un momaint. Un bragir nel ajer tuna, Our d'las fossas tin lamaint; Aint nel cour d' Leonora truna D' vit' e mort combattimaint ! 87 Alla glüsch d'un bel cler d' glüna Sotan spierts im rinch formand E chanzun els chauntan iina, Chi dalöntsch vó as perdand : «Pazienz' in dis d'fadia Cun tieu Dieu nun litiger! Mort il corp ais uossa quia, Dieu at vöglta pcrduner!» Il mariner d" amur. Marinero soy de amor.) (Suainter: Cervantes.) 1 )' amur il mer ma nev percuorra, I )' amur eau sun lin mariner, ( hi vô tscherchand e port e spraunza E spraunza, port nun so chatter. Eau seguitesch 'na staila viva, Chi bain dalöntsch am voul sorrir Pii luminusa d' quella bella, Ch' a Palinur volet glüschir.') M' ais incontschaint tnu' la guida, Inua cha vegn eau sgiir nun sè! Cur cha la fix in dis d' tristezza, Sa glüsch riduna spraunz' a me! *) Patinât pilot* (Steuermann) cV Enoa sùn »ieu tragit in Italia. 88 Ta glüsch pürissma, staila bella, Me pürificha d' ogni mel! Inua te mir, o sclera, sclera Ma vita d' raz celestiel! Ün pover pèr. (Suainter: Hermann Lingg.) Nun drovast schoacha d' saida, D' avair ün craunz sün chô, » Avaunt 1' uter, ma bella, Giain nus cun cour beo. Nus nun druvains charrozzas, Chambrers nus nun druvains: La pêsch in chesa nossa, Sulets porter volains. Delizias d'giuventiina Diirettan cuort momaint, Ils temps eir els bod müdan, Mê müd' il sentimaint. 'na rösa? que admetta Convivi nun volains! Nus essans randolinas, Un gnieu sulet avains. 8!» La figlia dell' ustera. (Suainter: Uhland.) Trais giuvens passettan il Reno riaint, Tar üna ustera volvettan eis aint. «Ustera! la birra, vos vin ais el bun? Inu' ais la figlia, a nus dsché dahin ! » «Mieu vin e ma birra sun fra-schs, eau que sé! Mia figlia, la chera, ais aint nel vasché!> E cur els entrettan in chambr' aint nel nair Vasché la giuvnetta podettan els vair. II prüm spert il velo büttet d' una vart E la contemplaiva cun lamias nel sguard : «Ah! scha tü vivessast aunen' uossa, tesor' ! Voless eau per saimper t' amer da tuot cour!> E I' oter il velo turnet a lover E larmas zuond bgerras stuvet el crider: «Ah pchó! cha loveda t' ho mort nel vasché! Quaunt lönch t' he amrda, eau sgür dir nun sè!> 11 terz uoss' il velo volet sollever, La pallida buocha cun brama biitscher: «Eau saimper t' amaiva e t' am. t' amaro; E t' amarô saimper fin cha spartirô ! » 90 Nel god. (Suainter: Goethe.) Nel god eau giaiva Sulet per ttie E nun tscherchaiva Nè quaist, nè que. In la sumbriva, Eau vzet 'na nur, Sco staila viva, In sia splendur. Sieu manch eau rumper Volet, allur' Cun vusch zuond dutscha, Am dschet la nur: «Perché voust rumper Mieu manch, perche? Voust tü ch' eau moura S-chanted' usché?> La plaunt' intera Cun rischs chavet, Nel üert d' ma chesa, La transported La rinplantaiva In lö prüvo E lo flurescha, Riflurirô. D" utuon. I. Addieu bels dis! Arsainta brama I Haun pers las rosas lur sorrir; Il vent suschurra tres la ranima, D' la fraida mort ais il respir. La föglia sécha, scruoscha, croda, Nun tuorna pü a rinverdir; Il raz soler pü nun res-choda, Il vegl terrain, chi voul dormir. Seo 1' auncha verda föglia spira E crod', eir tu giarost croder; Saron 'lur müts e cour e lira E mût tieu vers e tieu chanter. Addieu bels dis! Addieu bell' ora! « Addieu !> dalöntsch eau od clamer, Profuondamaing quaist dir m' accoura, Sco d'mort amih, saliid sincerl !>4 II. Partida est, tü randolina, Ma pensla liest tü bandunö; Chi sô scha 1' an chi vain, cherina, Am chattarost tü co darchó?» II svoul tü drizzast vers contreda, Chi nun ho fraid, inviern nun ho; E con tieu poch est fortüneda, Chi d' poch 's containt' ais fortüno ! Tü tuornarost, cur Meg sorria Darchö al tet, chi t' ais contschaint; Eau seguitesch ta lungia via, In vers la riva d'Oriaint. Addieu ! Addieu, ma bella, chera ! Con te mieu cour, l' impissamaintl Pü spessa dvainta la tschiera E grisch am guard' il íirmamaint. nr. Velo d' tschier' apper' il di E clera gliisch nu 's muossa, Sorrir iingün e sguard amih, Solen silenzi d' fossa. 95 La föglia sécha chatsch' il vent, La bos-cha ferm s'almainta; Dalets e spraunzas sun davent; Pü '1 pasturet nun chaunta! 0 pü d' ün craunz ais sech e ruot Pü d' ün üani as chatta; Tuot passa vi, tuot croda, tuot, 11 vegl, I' infaunt, la matta ! La fogli' ais verda, hoz, damaun A terra ais s-chanteda; Quaunt melanconic ais il plaun, II munt e la valleda! Il vers ais trist, afrlict il cour, Del flüm grischainta 1' uonda. La flur sün via disch: «eau mour! II scruosch del vent respuonda: «Tü vit' avettast e d'sorrir Soler t' liest bain beeda; Suned' ais Y ura, stust partir; 1 >esert' ais la valleda!» «Tas sruors eir ellas mortas sun; Che fer voust tü suletta?» Eau cleg la flur e post la dun Nel chod da ma styvetta. 96 IV. «Inua vest föglietta, di, Scruschind e 't almantand?» c«Inua tuot vô, micu bun amih, E pitschen, ferm e grand 1>» «<Ün bütsch d'solagl me verda fet, Tres fraid, pruína mour; Pü d' ün amih am bandunet, Pü d' üna chera sour!»» ««Eir tü ün di giarost croder, Gnaró 1' utuon per te! Sinceras lamias post sperer ,...»» «Nun crid' üngün per me!» V. Cur vain 1' utuon, pü nun sperer aquia, Da vair la rös' alpina riflurir; Deserta d' fluors ais uoss' dels munts la via; Que chi crodet nun pó pü rinverdir! Che crajast tü, cha 1' ora bella düra Eternamaing? O vaun ais tieu sperer 1 Sorrirs e fluors liest hoz, damaun s' ins-chüra Nel orizzont la stail' al sguard pür, clerl 97 Il ram as tschuncha e la föglia croda, Tuot s' addulura e nun sest perché? Tieu cour ais giuven e d'amur as s-choda; Beo est tü; o fîiss eir eau usché! VI. «Sécha föglia tres mieu pè chalcheda, Svolast uossa tii dandet davent? [nua vest tü, povr' abbanduneda?» ««Stu seguir la volonted del vent! Her il vent, il spaventus orrizzi, Mieu sustegn, il bös-ch, ho atterró ; El dal munt get giô a precipizi, Me suletta ho cossii laschô ! 11 pür ajer della bell' aurora, Con me, povra, co e lo giovet; Siil mezdi, piirmcmma, gnit trid' ora E '1 vent nordic fin coggiô 'm biittet! Nu 'm' almaint, nun plauntsch ma disfortiina, Rassegneda sun ad ogni sort ! » » tSainza sruofs e sainza spraunz' üngüna, Meglder ais as giaviischer la mort!» 7 98 Ün pseudodevot. Bain suvenz vù in baselgia, Na la predgia per tadler, Be per esser vis; las damas Tres ögliedas sbundrager. Sün ün baunch sulet as tschainta, Guard' intuorn sch' el ais guardó; Pera dir tres sia öglieda: «Mas Signuras, can sun có!» Smaunch' il text del bun minister, L' oraziun e que ch' el dschet: La baselgia nun ais taimpel, L' ais per el lö da dalet! Fors' ün di in mez d'la predgia, Zuond distratt, el staró sii E currind vers' ün' amabla, Dscharo : «bella, am voust tü?» Devoziun tar el ais finta, Qu' ais vernisch, pürmemma se! C)u' ais ipocresia d' la buna; Eau '1 cognuosch! A me crajé! 99 Vuschs internas. I. La not deresa sieu pumpus Zindel da majested; Strasun' ün coro melodius Dal trun d' eternited. Da pleds sublims ais la chanzun < lia V orma so chapir, D' ün lod a Dicu ais il resun, Dels asters il sospir. Un biitsch il vent dó'l cler ovel E vó poser nel god. Eau crod in snuoglias, volv al tschel Mieu ögl da larmas chod. E sainza dir e sainza pled, Eau ur, sco soul urer, L' infaunt in sia giuvn' eted, Cur verb nun só former. II. Vers 1' ot vô '1 chaunt d' la lodoletta. Vers I' ot s' adoz' il bös-ch pompus, Vers I' ot ho 'I sguard la flur eletta, Als razs del aster luminus. 100 Vers I' ot stragliischa 1' ova clera, In ell' as spievl' il blouv serain; Nel ot svanescha la tschiera, Cha d' temporel ho greiv il sain. Con majested vers 1' ot s' eleva Il sun dels sains del bel clucher. Collina, munt, vadret e greva Vers I' ot as vöglian adozer. 11 mort repos' in quaida fossa E smaunch' il muond e sieu soffrir, Mo quella pocha terra smossa Ans disch : «nel ot ais tuot sorrirb E tü, umaun, in vzand tuot quia, Vers I' ot, in Sii il sguard fixer, Perché liar voust 1' orma tía, A quaist terrain, ch' ais passaggier? Perché cur tuot al tschel at guida, Voust pos e pêsch aquia chatter? Nel tschel retschercha ti' egida E smaunch' il muond e sieu mel fer! 1 II. Nel fuonz del mer il raig del dl svaniva E glisch sco spievel eira 1' elemaint; Il mariner tschantô dasper la riva Sulet, chantaiva melanconic chaunt. 101 Eau sün la fnestra, cha il mer domina, Commoss udiva il chanter pchadus; E sper dell' uonda blouva d' la marina Eau m' impissaiva, chers amihs, sün vus! Il spiert fervent e munts e vais s-chafiva, Mieu cher pajais, sas alps d' eterna naiv, Del En la spuonda bella, sulagliva, Ma chesa, l' üert con sia crodainta saiv. Un boff del vent il mer dandet movainta E I' uonda posa fracassand sper me, Al sömmi cher la realted subaintra E 'm chatt, piirmemma, bain dalöntsch da te! Napoli, 185«. IV. «Il craunz da rosas ais s-chantó, 1 -a bun' ( idur svanida ! Mieu ögl da 1 armas inuondô, Leidezza ais svanida!» ««Nel üert tü rosas hest darchó ! Perché crider giuvnetta? Nouv craunz post fer!»» «11 craunz s-chantó, S-çhantet mieu cour . . .!» ««Povretta, 102 ««Eau bain t' incleg! 11 craunz s-chantù Ais pain da chi't tradiva!»» «Invaun duos ans eau 1' he spettù, Mo pled dad cl nun griivat» Il craunz da rösas ais s-chantô ! E la giuvnett' ameda? S' ho T oter dl, spettand 1' amô, In Dieu indurmanzeda. V. Tres munts e vais un spiert chammina, Tres plauns e god in vstieu ledus; A sieu river la ilur declina Sien chô, aunch' her usché pumpus, Il bös-ch, al bös-ch ün pled suschurra E föglia, a föglia melna vain, La verda saiv as discolura; E fraid d' la terra dvaint' il sain. Ed eau 'm dumand : perché tuot croda,. Perché tuot muora, vô svanir? Mo ma dumand' üngün nun oda; Nel god be sdasda greiv sospir. E quel sospir, cha '1 god suschurra, Ais il lamaint d' ün bain passô ; Tuot passa, moura, discolura; Il lung inviern ais cô darchô ! 103 VI. Eir mieu intern s' accorda, Col led ch' ais our dad our; D' ün bain passó s' algorda E crida, crid' il cour. Il led dad our s' accorda Con mieu intern. Ed ho D' ma lira ogni corda, Lamaint pel temp passó! Eir in mieu cour suschurra, Sco aint nel god sospir E tuot intuorn s' ins-chiira; Las stailas vez svanir. L' extrem accord suschurra \cl fraid deserl dad dur; La lira s' addolura E crida, crid' il cour. Lasché 'm chanter! Eau vegn tres plaun e val e munt, Fand resuner mieu chaunt, Sgür sainzas fodas ais mieu frunt, Sun leger e containt. 104 Scha vez 'na flur eau la salüd, L' admir e sun containt; Davaunt il begl nun rest eau mût, Fatsch resuner mieu chaunt. Eau spordsch un chaunt all' alb', al di, Al spiev '1 immens del mer, Als chers infaunts Un vers amih Nun maunch da dedicher. Eau chaunt il sguard a/.ur e nair, Un bel feliz i pèr; O be neis vers he mieu plaschair; Lasché 'm. lasché 'm chanter! 26. Favrer. Complimaint! «Sco vegl chaschoi est tü dvantô! Amih, nu 't permaler ! Il vegl chaschoi ais retscherchô; Il fras-ch nun soul guster!» ««Dimena piglia 'm sco ch' eau sun; E cour usché 't daró, Sco do tin veider, bun tschigrun, Chi verm in se nun ho!»» 1870. 105 Beó! Beô ais 1' horn, chi fazilniaing nu' s lascha Affadier d' anguoscha e dolur; Beô ais 1' horn ch' in 1' avegnir nun pascha Ed ais containt, adüna d' bun umur. Bain pü beo ais quel, ch' in disfortüna, Nel quaid sunteri, d' üna foss' al ur, Crider pô sper a quaista s-chüra chüna, Chi vita nouva duna nel azur; Nun resta müt, mo con ils oters crida E fo sieu led, il led tía sien confrer, In I' avegnir sinceramaing confida Nel displaschair p6 sosamaing crider E sper la fossa, ch' ogni bain rinserra, S' elev' al tschel, banduna quaista terra. Ün aster. II di ais fraid. La plövgia croda spessa; Natura pera sosamaing crider; E lamias spanda da dolur oppressa Sieu led palais, chi pô mè expliclier? In vaigd ais ella del solagl priveda, Del ra/, benign, chi vita voul s-chafir; O nun crider, tü povra dolureda! Eir eau ün aster vzet ün di svanir! 106 Uamaun, tieu cher, da glüsch darchó t' inuon Las lamias bütscha sün tieu sain bagnó; Svanit mieu aster, in deserta spuonda, Privó da glüsch, pürmemma, m' ho laschôl Un raz sclerit ün di la vita mia Ed eau fidaint in el fixet il Sguard; Svanit dandet, e s-chür' laschet la via, Chi ho be led e lar mas d' ogni vart! 20. September 1867. Ün raz d" gllina. Un raz d' la glüna in nia staunza, Un raz da pêsch, ün raz da spraunza Un bütsch del tschcl. In quaista ura silenziusa, Tü est suletta, chera musa, Compagn' a me! Ed eau m' impais sun que clii cira . . . Tü dist: passed' ais la bufera; Tii post spererl Nu' m banduner, amabl' amia, O drizza 'm tü sün buna via Vers 1' avegnir! 1868. 107 Traunter spelma e sassa. Cô traunter spelma, traunter sassa Fluriss, vus bellas, cheras fluors, Tres naiv e glatsch as fand 'na giassa Dalöntsch dal muond e sas splenduors. Cô quaida, cler' ais voss' ögliecla, Seo viva staila vi d' 1 azur, Naschiss, muriss e la valleda Nun gust' il pretsch da voss' odur. Vus d'iin sorrir béais chi quia, Tscherchand 1' immens s' azzarda, vus Ornais da spraunza V ur d'la via, Volvand sün el iin sguard bandus. Parais il dir: nun tmair, cô viva, Seo giô nel plaun iin spiert benign! Chi vit' ans duna ans coltiva, Nun voul smancher il pellegrin! Avouât 1854. La marusa indurmanzeda. Chera matta, chera matta, Eau sun cô dad our, Sper la saiv, sün una latta; Od' il clam del cour! i 08 Oda, chera, oda bella, Od' il chaunt del cour; Cô sulet he lungurella, Fraid ais our dad our! livra' m l' tisch da ta stüvetta! Peis e mauns nun saint! 1 )' iin pô d' chod, o ma diletta, Fô 'm, o fb 'm preschaint! Ahi, pürmemm' üngün nu 'm oda! Nun respuond' al chaunt! O ma brama, bell', exoda; Oda mieu lamaint! Eau cô dschel, ma bun' amia; Nun volair ma mort! Od las duos clamer sun via; Mclprüveda sort! Cha tu dormast sten, ameda, Am sun bain accort! Crida, bell' inamureda, Scha damaun sun mort! A-lgroirdcLTJLnzigLS. Ad lin melprüvö confrer. Pü nun rimcr! Kau d) vardet! Ta fadi' ais poulvr' al vent! Tieus scritts, tieus vers, o cher poët, Serviron nel numer tschient ! Povers allors! Perfin 1' invilgia stu convgnir, ( lia til 1' allor best mérito ; Da tuots contschaints eau od bain dir « Con drett sieu chô gnit curuno ! » In grands gianters comper' usché Bain iníitteda testa d'vdé! 112 La mamma. Ün di davaunt ma porta, Udit infaunt crider; Eau dumandet: che cridast? Perché scofuondast, cher? Dalöntsch la mamm' ais ida! Gnarô bain tard darchô! Eir tnia dalöntsch ais ida Per nun turner pü có! Süainta, cher, las larmas, Ta mamma tuorna bain; La mia spartit, dimora Chattand in 15 serain ! Avuost 1873. Ad Una tscherta giunfra. Pur t' abbella, piir t' infitta D' saida, perlas e rubins, Mo pürmemma, melavita, Nun faun gui' ils marenghins! Fo 't piir sü seo 'n di da festa Pür ornescha d' fluors tieu chó; Chatscha piir il nés our d'fnestra, Tuot que pass' inobservo ! 113 Oue nun ais la nur grandera, Ch' tin bain ama cultiver! Be 1' ümlett' ho virtüd rera, Chi noss' orma soul lier! 1 ,a modest' ais retschercheda, Virtüd pur' ais ornamaint! La superba ais spredscheda, In sieu chô iinguott' ho aint! A Maria. Sper la saiv eau 't vez, Maria, ( lie t' impaissast, chera di f ta tieu sguard eau leg fadia, Kvr' il cour, eau 't sun amih! Perché cridast, giuvintschella ? Perlas bagnan hoz tieu sguard! La cottüra d' lluors s' abbella, Spir' algrezcha d'ogni vart. Nun resaintast tii leidezza Vzand natura rinverdir? Smauncha, bella, la tristezza Evr' ils levs ad iin sorrir! 114 Est suletta, chera figlia? Sour, ma sour, te vö clamer! Tu priveda da famiglia, Sour, ma sour, cô liest ün frer! 15. Marz 1868. A ........... EU 1 cira bell', ell' eirá chera, Ell' eirá pura seo la flur; Cur gnit il fraid e la tschiera, Crodet eir ella seo la flur! EU' eirá bell', ell' eir' ameda Da sieus paraints, da sieus amihs; Paraiv' in terra reserveda D' avair leidezza e buns dis. Mo una sair' ün 1' ho lovca fè, virtud e crett', amur ! Avrigl 1871. 117 Napoliun I. Bain est nomnô: «saetta délia guerra!» Guerrier da fama, chi nun ho confrunt! Ta speda fet trembler 1' intera terra E tuot pliet e mût subit 1' affrunt. Ta volonted ils renitents atterra; Barrier' a te nun sun sun nè flüm, nè munt! O quaunts progetts quel chó sublim rinserra; .Seo aster brilla del possaunt il fruntl Mo tuot tramunta! lie l'Etern s' eterna ! Possaunza, gloria, seo tin füm svanir! Chi dschet al muond: be mieu volair guverna In mez al mer sulet stuvet morir! Il grand monarc, saetta della guerra, Morit, sümgiand da dominer la terra! 15. Güll 1867. A IVI ...... < ) vé con me, cur not deresa Recham d' argent nel pür azur! Banduna, chera, mamma, chesa; O vé con me, mia dutsch' anuir 1 Nel god il vent d 1 anuir favella, L 1 ovel suschurra pleds d' amur; < ) vé con mel o vè ma bella, Riaint ans guard' il tschel azur ! 118 Nun tmair, nun tmair, o oriiia mia,, 11 solitari nos ir our! I )eserts sun bain il god, la via, Mo sgiira guida t' ais mieu com . La glün' as spievla aint nell' uonda. O od' il dir sincer del cour! A mieu giavüsch d'aftett respuonda! Da tia, mia orina ais la sour! O vè con me! In quaista uni Sper me che voust, che post tu tmair? La terr' al tschel d'amur suschurra. O tuot invid' a vair giodair ! A nus il muond con sia leidezza, A nus il muond cou sien plaschair !' Giodain, giodain La cuorta pezza, Cha co in terr' Lin po giodair ! I860. Ad lin dilettant. "Lin m' applaudit battand ils mauns: Containt lin fût da me! ««Per scurainter dalöntsch ils chauns Un Usa fer usché!»> 1861. 119 O sajast mía! O sajast mia! La vallcd' ais s-chüra! Tü est ma glüsch in quaist terrain intschert; O sajast mia! fin cha '1 di s' ins-chiira E quaista terra nu 'm saro desert! O sajast mia! e ma lir' allura Accords avrô dad ineffabel sun; () cuorta, cliera, del dalet ais 1' ura E la leidezza ais ün vaun S tras un! O sajast mia, seo mi' orm' ais tia ! 0 sajast P aungel, chi me guid' al tschel ! Suot P influenza da tieu <>gl la via, Per me s' appiira d' ogni led e mel ! 1. September 1808. Est dvantö vegl, poët! Eau vzet, ün di, zuond bella I ,a prümavair' a gnir; Eau vzet sun numts e sella Las rösas a flurir. Eau vzet la sted orneda Da duns del tschel cortáis; A gnir in la valleda La glieud da bgers pajais. 120 L' utuon eau vzet allura A gnir con pass zuond spert, Tis munts e la planiira A perder lur bel verd. Eau vzet I' inviern, bufera Intuorn e naiv portand E tuot il begl chi eira, In glatsch c dschel miidand. Eau vzet que tuot ed uossa Che mê tar me restet? Un fraid d'inviern nell' ossa . . . . Est dvantô vegl, poët! Marz 1RB9. Duos sruors. (Flur e chüralla.) 11 muond ans voul duos sruors clamer Perché voust tii 'm fiigir? Dalöntsch, dalöntsch voust tii svoler, Nun odast mica sospir? Tii vainst, mo cuort ais il momaint Cha F ela posast cô; Un bütsch am dunast, o I' inchaunt D' amur ais bod glivró ! 121 O piglia risch có, sper a me! L' auror' in sia splendur, Nu 'm chattaró cridaint' usché Per tía absenz' allur'. Un' el' am dun' il tschel cortáis; Svoler voless, ma sour, Con te, nel splenduraint pajais E viver cour a cour! Güll 1867. La naivetta vö! Darchà tuot reviva, 1 ,a naivetta vó! Vita, nouva vita; 0 dalet prüvi i ! Vita, nouva spraunza O celest confort! Vita, nouva vita, Our dal pan da mort! ( Ihera prümavaira, Est tü có darchó? Eô chi bger soffriva Tres tieu gnir beô! 122 Clingia chanzuiietta Bain dalöntsch da me; Cling' in cour da quella, Ch' eau smancher nun sè! Un salüd la porta, Für seo raz del tschel; Sper sieu tet suschurra, Sco piiriss'm ovel. D' Flora, bella figlia, Fort' ad ell' in dun, ])' fluors las pii costaivlas, D' püschels ün mantun. Ogni bain consainta A quel aungel cher, 'lur beô sun quia Tres tieu dutsch river! Tuot darchó reviva; La naivetta vô ! Cour, mieu cour, t' allegra, Smaunch'il greiv passàl 21. Marz 1873. 123 A ........... Perché ch' eau t' «im ? dumandast tü, ameda ! Perché la rösa am' il raz soler ! Perché divin' al cour m' ais tia öglieda, Perché respir e viv be per t' amer ! Perché tieu sguard possaunt al cour favella, Bandus am guarda, seo 'na stail' in tschel ; Perché tia orma ais pürissma, bella, Seo /.arta flur chi dscherma sper 1' ovel! 24. Favrer 1868. D" not. Da stailas s' indiamanta II pür, blovaint zindel; La quaida not cuverna In terra bain e mel. Ali' orm' al tschel as drizza Per me, per tuots mieus chers, E smaunch, tschantschand col Segner, Ils dis eir zuond amèrs. 1870. 124 p Tu crajast cour cha ella t' ama? Tii bain t' ingiannast, 't fallast sgür ! (Juel cour ais dschet, seo escha gramma, Chi bain suvenz soul ferm spüzzir! Al cling del or quel cour s' inflamnia, Sieu ögl tü vezzast cler glüschir; AI material quell' orm' ais lamma, In mez d' la belma po ilurirl Ad ün presuntus. Tü 't lusingiast, tü 't ügürast D' esser scort ed onorô, Ch' ogni chosa cha tü spüdast Vegn' a te da suringiô! Cha tieu dir, ti' eloquenza Tuot guadagna sco ün fö? l'ov'r erdöffel, tia scienza Ais sco '1 grass in chadafö! Üna bella matta. Un bel cudesch. Una bella matta Ais seo cudesch cher, Chi siin la cuverta Porta titul rer. Lió aint il cudesch Ais da cotschna pel, E la matta glüscha, Seo 'na stail' in tschel. Bels tuots duos comperan Nel extern aspet; ügniün giavüscha Lur possess elet! Tuots d' la matt' arovan Un benign sorrir ! E da 1er il cudesch Ais da tuots sospir ! Mo il cudesch serra Ün roman! .... Ahimè! Ed il cour d'la matta? Eraid ais seo vaschél 29. Favror 18fi8. 126 Leucojo. ( ) di 'm, tü nur perche in pumpa rera Comperast tü, cur glüsch' il di riaint, E be la not, cur cha la glün' ais clera, üdur deresast ch' ais costaivla taunt? TI dl am guarda, ma bellezz' admira, La not mieu calisch bagna dutsch e bain, Ch' import' al di scha eir mieu cour sospira, Extasió da mieu extern el vain! Mo be la not, la clera not comprenda Oue cha Y intern con brama soul tschercher, Ad ella dun la part la pü stupenda, Cha Dieu, 1' Etern, volet a me duner. 10. Marz 1868. Amur. ( !he ais amur? Il palpit D' iin cour pür e sincer Amur ais Dieu, la vita, Refless' in esser cher. Amur ais fö ch' appüra Ek il pü bass mortel; Ané divin, chi lia La povra terr' al tschcl. ■■EäHaBHHH i'i; Il buttun. Storia dolurusa Vö as requinter; Tschera fè pchadusa, Scha volais tad 1er. L' oter dl 'm manchaiva Cô ün brav buttun; Cu mê fer, am dschaiva Pel cusir dalun. Zuond inabel eira Per il cusir bain ; Get tar tina chera, Chi 'm voul, forsa, bain. E la dschet: «perdunal Eau sun có darchó! Tü zuond scorta, buna M' host pu bod güdó!» «O nun fer chi croda, Tü m' inclegiast che! Mieu giavüsch exoda, Eau t' arov usché ! » Mo la matta trida, Eet la tscher' e dschet: «O ch' el as marida; L' ais rttadür indret!» «Mur avró '1 chi cusa, Ils buttuns bain spert; Üna duonna prusa, Chatt' el sgür per tschert!» Bain pü tard amabla Il buttun cusit; E con vist' affabla, Davent d' ella gnit. Il pii begl vain uossa, Chers amihs, cridé! Que ch' eau quint demuossa, Ch' ün voul rir da mel Col buttun cusida, Que la saira v/.ct, Vaiva, quella trida, La chamisch' indret! Tira, tira, tira! Ferm ais il buttun! Bof e saint cha V ira, Grit am fô del bun! La chamischa ceda; ( ) me sfortünó ; Ella ais s-charpeda! O buttun sfrunto ! 129 Pü d"ün uossa auncha Am dscharô: «Cjje dan! Cha buttun at mauncha, Ogni di nel an ! » Ahi! Con poësia, Nun as cusa sü, Que chi ais scusieu E nun stó pü sü! October 186». Di 30. September 1870. Darchó in tras-cha ma s-chantschia Ma cofra veglia, sach da not, Darchó büttos dandet sün via: Micu Gian Fadri fo spcrt fagot! Tü pover dianter, sainza dmüra, Seo „juif errant" da tuots sbüttö ! Üngün nu 't voul avair in chüra; Naschiëu suot aster melprüvó! Ün 't dô buns pieds, iin disch eh' ün Zuond zartas frasas, splüma d' or I Eppür üngün nu 't voul, nu 't brama; Sül nés ün *t serra üsch e cour! 130 Darchó in tras-cha! Dura prova! Cô sainza maisa, sainza let! Ma charn, mi' óssa chi me lova ! Ungün nun voul ma pel suot tel! Sun eau persuna indigesta? Nun sè bain dir, nè m' explicher! Be sè ch' ün craj' avair la pesta, Scha pu d'nouv mais ün stu 'm loger! Darchó errant con ma mobiglia! Darchó nomad, seo uschiglö! Nun he pü let, nun he famiglia, Nun he pü plat, nè chadafb! Usché che fer ? Vers la dimora Dels trapassôs eau volv il pè; Allô in bell', u trid' ora, Pined' ais piazza eir per me! Il vair poët. On Dieu sulet, il vair poët rechaunta; Las ouvras grandas del Omnipotaint; Tuot que ch' adoza 1' orma, commovaiuta, Seo '1 spievel cler, serain del firmamaint. Stu dechaunter 1' amur, 1' amur sublima Per sieu pajais, a tuots per saimper cher ! Ed alia giuvna da sieu cour, la rima, Il vair poët amant stu dedicher. 131 A led e mort ün vers da cour consainta Il vair poët, ais có per consoler; Sa vusch s' adress' a chi afflict s' almainta, Sas larmas masd' a quellas del confrer. La liberted, indipendenz' inspira A nobel chaunt del vair poët la lira. 21. Gün 1807. Register Engiadina. Pag. ( Pag Sper il Lej da Staz . . 5 \ A Coiiradin Flugi ... 19 La Mastra'lia..... 6 ! Il vstieu colur d' tabac San Luca in ohamineda . 6 d'ülanda..... 20 La perdunaunza ... t j 20 Morteratseh..... 8 > Tout ais cher, tuot ais L'increschentüna ... 9 î cher! ...... 21 A plaz ....... 9 ¡ La liberted da stampa . 22 11 tramegl da filadé . . 10 j II figl del vuolch ... 23 Mieu pajais ..... 11 ?........25 Üna saira nella val . . 11 ] San Peter, sur Samedan . 25 La Mantineda .... 12 í AIP Engiadina .... 26 l'laundseher let .... 13 > Zuoz ....... 27 Nella val da Fex ... 14 Cur chi vain naiv ... 28 Tuot as müda! .... 14 S Dalöntsch...... 29 Üna not d' November . . 16 i Per avair ün titul ... 29 A .............. 16 j San Gian, sper Celerina . 31 Sper la fnestra .... 17 M' amast tii? .... 31 II vstieu naii- .... 18 Fidaunza in Dieu ... 33 A Zaccaria Pallioppi . . 18 < Uras greivas. Pag. > Pag. A ma mamma .... 37 30. September 1867 . . 47 A ma mamma .... 38 Í Ad ttn giuvnet .... 47 Üna melanconica cbanzun 38 Í Adina ....... 48 II cipress ......39 í Sorrirs e larmas ... 49 La vaidgua .....40 í Ün saliid dels trapassôs . 50 Afflicziun ......42 ' Perduna! ...... 51 ('he ais cordöli? ... 43 \ Dumanda e resposta . . 52 Uta lod sincer .... 43 \ Ave Maria ..... 52 Uè fam! he fam! ... 45 i Dal s-chür al cler ... 53 Il sain e la chanzun . . 46 } 134 Traducziuns. Pag. Vive la république! . . 57 La randolina ..... 59 Il saliid d'Un mort . . 60 Retuorn ...... 61 Arröv notturn .... 62 Etelka ....... 62 Il paster ...... 63 11 vegl e la mort ... 63 Süsom lin munt otissem . 64 Tü est bella, oliera mia . 65 Mieu cour sül munt viva 65 Damaun! ...... 66 Pêsch ....... 67 Memma tard! .... 69 Pag Eau per ünguott' al muond vi vet! ..... 69 ) Passö e preschaint . . . 70 ; Excelsior! ...... 71 Í Addieu ....... 72 ; Me iin impissamaint ledu- samaing turmainta . 75 > Serenada ...... 75 Í II raig in Thüle ... 76 / Leonora ...... 77 / Il mariner d' amur . . 87 ; Ün pover pèr .... 88 La hglia dell' ustera . . 89 j Nel god ...... 90 Föglias ID' utuon. Pag. 1 ......... 93 II ......... 94 III ......... 94 IV ......... 96 V ......... 96 VI ......... 97 Ün pseudodevot .... 98 Vuscha internas. 1 ......... 99 II......... 99 d' utoun. I Pag. III.........100 IV.........Ktl V......., . 102 VI.........103 Lasche 'm chanter ! . . 103 Complimaint ! .... 104 ! Beôf .......105 Ün aster ......105 j Ün raz d' glüna . . . 106 Í Traunter spelma e sassa . 107 j La marusa indurmanzeda 107 5 Algordaunzas. Pag i Ad ün melprüvö confrer . 111 Í Povers allors! .... 111 La mamma .....112 ! Ad üna tscherta giuvna .112 s Pag. A Maria......113 A ...............114 l'rümavaira.....115 Napoliun I. ..... 117 135 Pag. Pag. AM.......... . 117 Ad ün presuntus . . .124 Ad ün dilettant . . . 118 Gni bella matta, iin bei 119 . . .125 Est dvantô vegl, poüt! . 119 . . . 126 120 . . .126 La naivetta vô! . . . 121 ... 127 A ............. . 123 DJ 30. September 1870 . 129 D' not ...... 123 . . .130 î ....... 124 Correctura. legia: Ün vezza cler, cha sieu bun hom ais mort! . . . „ Spessa naiv eau vez croder, » Aint in sunteri vegu con spraunza „ Nun tmair, tieu guieu pür fuorma sper a me! „ Per reehatter da liberted la via, „ La forza '1 maunch'! E che mê fer? El clama „ Sper te ais beô! » E nel tschel pii spraunza he! — „ Beô ais 1' hom , ch' in l' avegnir nun pas-cha Pag. 10, lingia 18, « 28, n i, n 49, « 9, » 59, it 6, n 60, n 3, a 64, n 5, n 65, n 12, n 80, r> 26, 7t 105, V 3, Bott. Arqnint, Dr., Der Curort Tarasp-Schuls und seine Eleg. geb. CWatseh, Poesías in Romauntsch d'Engiadin' ota. Im Verlag von llitz Sí Hail in Cliur sind ferner erschienen: Anlüser's Rhätische Chronik, mit histor. Commentar von Hector Fr. 8. — Umgebung. Fr. 4. - Eleg, geb. Fr. 2. 50 GftTiesel, Das Oberengadin. Eleg. geb. Ff. 3. 50 Höhen-Tabelle der Bad- und Luftkurorte und der Postrouten in Graubünden, in Meter, PariRer- und Schweizer-Fuss, nach den neuesten Messungen. Fr. — 50 Huscinann, Dr., Der Kurort St. Moritz und seine Eisen-Säuerlinge, Fr. 4. — Killias, Dr., Die Heilquellen und Bäder von Tarasp-Schuls. Fr. 1. — Rechner, Dr , Thusis und die Ilinterrhein-Tliäler. Fr. 2. — Mengohl, Karte von Graubünden, nach Dufuur's Atlas, auf Leinwand Fr. 5. ~ Panorama vom Stätzerhorn bei Parpan, von Prof. Heim. Fr. 2. 50 Sammlung rhätischer Geschlechter. I. Jahrgang. 1847. 1(5 Bog. 12 geh. Fr. 2. 50 Theobald, Naturbilder aus den rhätischen Alpen. Ein Führer durch Graubünden. 2te verbesserte und vermehrte Auflage mit 18 Ansichten und 4 Kärtchen. 1862. 24 Bog 8 geh. Fr. 5. - Theobald, Das Bündner Oberland, oder der Vorderrhein mit seinen Seitenthälern. Mit 5 Ansichten und einem Kärtchen. Broch. Fr. 2. 50, geb. Fr. 3. — Die besten Werke über Bündner Geschichte älterer und neuerer Zeit, Chroniken, Regelten, Codices diplom. etc. von Campell, Guler, Moor, Planta, Salis, Sprecher u. A., sowie romanische Bücher in Engadiner und Überländer Dialekt sind bei uns auf Lager oder können durch uns besorgt werden.